هم اين موضوع را تائيد مىكند ، اما از بررسى آنها چنين برمىآيد كه جاهاى پيشرفت صنايع دستى ، مراكز روستاها ( شهرها ) بودهاند ، فرآوردههاى صنعتى ايرانى آنزمان هماكنون در گورها يافت شدهاند . بسيارى از آثارى كه در گورهاى آنزمان بهدست آمده گوياى آنند كه اينها متعلق به كوچنشينان بودهاند . بهويژه در اين اشياء نشانههائى از پرورش اسب و اسبسوارى ديده شدهاند . اما از همين آثار چنين برمىآيد كه در آن زمان سازندگان اين اشياء مردم « شهرى » مراكز ايران يا ارمنستان بودهاند و در « مراكز مستحكم » اين مناطق سكونت داشتهاند . اين گونه ، در سيالك ، از سدههاى نهم تا هشتم ق . م . دژها و گورستانهائى يافت شده كه درون آنها ابزار سوارى ، يراق اسب ، تصوير سواران و حتى ابزار كشاورزى بودهاند .
در پايان هزارهء دوم و آغاز هزارهء يكم ق . م . سازوبرگ سوارى در بيشتر مناطق ايران بهدست آمده ، از آنجمله در كنار درياى خزر ( جائى كه در كنار يكى از گورهاى ثروتمندان آثار اقتصاد كشاورزى - دامدارى وجود داشته ) از اينگونه اشياء ديده شدهاند .
در گورستان مارليك ، پائين سفيدرود گورى با اسب كشف شده ، گورهاى ديگرى شامل مجسمههاى كوچك گاوآهن و وسائل شخم با گاو بهدست آمدهاند . در گورهاى مارليك مقدار زيادى ظروف زرين ، جواهرات ، اسلحهء گرانبها و مهرها ( متن چندتائى از آنها با خط ميخى نقش شده ) بهدست آمده است - اينها همه نشانههاى وجود مالكيت و قدرت در آن زمان بودهاند . ضمنا فرآوردههاى سفالى پيشرفته در اينجا كشف شدهاند . اين كيفيت دليل بر آنست كه از پيش تقسيم طبقاتى جامعه و در نتيجه شكاف اجتماعى ژرفى در اين منطقه حكمفرما بوده است .
يكى از مجموعههاى باستانشناسى جالب ايران « برنزكارىهاى لرستان » است . اين فرآوردههاى بىشمار نوعى از مصنوعات خود ويژه بهشمار مىروند . اين اشياء با سبك هنرى پيچيده و پيشرفتهاى ساخته شدهاند ، گوئى در ساختن آنها رئاليسم و پنداربافى ( ازجمله ضمن تجسم انسانها ، خدايان و حيوانات و موجودات ماوراء الطبيعه ) درهم آميخته و اين آثار را خلق كردهاند . اين گونه ، پديدههاى تشريفاتى و زيستى ضمن بررسى سلاحها يا ابزارى ازقبيل دهنه اسب و غيره در يكجا به چشم مىخورند . تاريخ برنزكاريهاى لرستان به هزاره سوم تا هزاره يكم ق . م . مىرسد . فقط چندى پيش در اثر كاوش گورها ثابت شد كه اگرچه در لرستان موضوع فلزسازى در هزاره سوم ق . م . وجود داشته اما مجموعه « برنزكارى » لرستان مربوط به پايان هزاره دوم و نخستين سدههاى هزاره يكم بهويژه در حدود سدههاى هشتم تا هفتم قبل از ميلاد بوده است .
برنزكارىهاى لرستان را معمولا از آثار باقيمانده كوچنشينان برمىشمارند ، چون
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 52
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٢