ارتشى دلير است كه با ايالات متحده امريكا روابط نزديك دارد ، آخر دولت امريكا اسلحه نوين در اختيار اين ارتش گذاشته و زير نظر مربيان امريكائى سازمان يافته و آموزش ديده است » .
براى سرنگونى مصدق امپرياليستهاى امريكائى و انگليسى متحد شدند ، اينان با گروههاى ارتجاعى ، بلندپايگان مالك - بورژوا ، دربار شاه ، نظاميان مرتجع تماس نزديك داشتند . سازماندهندگان توطئه موفق شدند ، يكان گارد شاه ، چند يكان نظامى پادگان تهران ، قسمتهائى از يكان زرهى ، پليس و ژاندارمرى تهران را براى انجام كودتا آماده كنند .
پس از آنكه مصدق براساس نتيجهء همهپرسى ، در 12 اوت تصميم خود را مبنى بر انحلال مجلس اعلام داشت ، امپرياليستها و مرتجعان ، تعرض را عليه او آغاز كردند .
از سوى شاه فرمانى مبنى بر عزل مصدق از نخستوزيرى صادر گرديد و بهجاى او ژنرال زاهدى منصوب شد . در شب 16 اوت رئيس گارد سلطنتى به نام سرهنگ نصيرى ، به دستور ژنرال زاهدى در صدد دستگيرى مصدق برآمد ، اما به مقاومت يكان نظامى محافظ نخستوزير كه به مصدق وفادار مانده بودند ، برخورد . سربازان گارد شاه كه همراه نصيرى وارد اقامتگاه مصدق شده بودند خلع سلاح و خود نصيرى و افسران همراهش بازداشت شدند .
با پخش اخبار تلاش مرتجعان بهمنظور انجام كودتاى دولتى در 16 - 18 اوت موج تظاهرات ضد امپرياليستى و ضد شاه ، تهران و شهرهاى ديگر ايران را فراگرفت . ضمن اين جنبش ضد امپرياليستى و ضد سلطنتى كارگران ، فعالترين نقش پيشتاز را بهعهده داشتند . در 18 اوت از سوى كميته مركزى حزب توده ايران اعلاميهاى خطاب به مردم ايران انتشار يافت كه بهموجب آن خواستار ايجاد رژيم جمهورى دموكراتيك در كشور و آزاد شدن موجوديت و فعاليت احزاب ، اتحاديهها و سازمانهاى دموكراتيك گرديد .
حزب توده ، مردم ايران را فراخواند تا جبهه واحدى شامل كليه نيروهاى ملى ضد - امپرياليستى تشكيل دهند .
اما انتشار اين اعلاميه فقط در چارچوب تظاهرات و ميتينگهاى تودهاى محدود شد . رهبران حزب توده اقدامهاى قاطعى بهمنظور يكپارچگى نيروهاى ضد امپرياليستى و دموكراتيك به عمل نياوردند ، چون امكان داشت در گرماگرم جوشش و تظاهرات مردم ، امپرياليستها و مرتجعان ، تحريكات و خرابكارىهاى تازهاى را عليه اين حزب آغاز كنند . در همين حال پس از 16 اوت در صفوف هواخواهان مصدق اختلافنظر شديدتر شد ، و در تهران كار به تصادم ميان گروههاى گوناگون كشيد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 547
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٤٧