اين گونه در نتيجه اوجگيرى جنبش نيرومند ضد امپرياليستى موقعيت ممتاز امپرياليسم انگلستان در ايران سخت به خطر افتاد . از سوى ديگر طرحهاى امريكا در رابطه با نفت ايران در اثر اين جنبشها با خطر نابودى روبرو شد . امريكا و انگلستان مشتركا بگونهاى ناهنجار دولت مصدق را زير فشار قرار دادند تا از عملى كردن قانون ملى شدن نفت چشم بپوشد . در نيمه ماه مه سفير انگلستان در ايران به نام شپرد يادداشتى به دولت ايران تسليم كرد كه در آن گفته مىشد ، دولت انگلستان الغاى امتياز سال 1933 را از سوى دولت ايران به رسميت نمىشناسد و آن را ناحق مىپندارد ؛ انگلستان پيشنهاد كرد تا مذاكرات در اين - باره آغاز و قرارداد تازهاى درباره بهرهبردارى از نفت ايران منعقد شود .
در همان هنگام اعلاميه دولت ايالات متحده امريكا مبنى بر پشتيبانى از موضع دولت انگلستان در ايران منتشر گرديد . دولت امريكا جدا اصرار ورزيد كه قانون ملى شدن صنايع نفت لغو شود . ضمن يادداشت امريكا به دولت ايران بهويژه روى جنبههاى منفى ملى شدن نفت ايران تكيه شد . علاوهبراين در پايان ماه مه 1951 رئيس جمهور امريكا ترومن نامهاى براى مصدق فرستاد و ضمن آن اصرار ورزيد كه « مذاكرات با انگليسها » را درباره مسئله نفت آغاز كند .
در شرايطى كه امپرياليستهاى انگليسى و امريكائى دولت ايران را سخت زير فشار گرفته بودند ، حزب توده ايران به دولت پيشنهاد همكارى داد . در 19 ماه مه 1951 روزنامه « بهسوى آينده » نامهء سرگشادهء كميته مركزى حزب توده ايران را خطاب به دكتر مصدق انتشار داد ، ضمن اين نامه پيشنهاد شد كه دولت اقدامهاى قاطعى بهمنظور انحلال كامل شركت نفت انگليس - ايران به عمل آورد ، ادعاهاى بيجاى آن شركت را رد كند و مستشاران بيگانه را از ايران بيرون راند . حزب توده همچنين از دولت خواست تا پيكارگران راه استقلال ملى ايران را از زندانها آزاد و حكومت نظامى را لغو كند ، دادگاه هاى اختصاصى ( منظور دادگاه نظامى است . م . ) كه افراد ميهنپرست را محكوم مىكند ، از ميان ببرد . اما مصدق به اين نامه كميته مركزى حزب توده ايران جوابى نداد .
فشار ناهنجار و بىرودرواسى دولتهاى انگلستان و امريكا بر ايران قهر مردم را عليه سياست امپرياليستها برانگيخت . مىتينگها و تظاهرات عظيم تودهاى در پايان ماه مه 1951 در سرتاسر كشور برگذار گرديد . بهويژه در 29 ماه مه هيجدهمين سالروز امضاى اسارتبار امتياز سال 1933 نفت در تهران مىتينگهاى عظيمى تشكيل شد : در اين مىتينگ و تظاهرات كه جلو مجلس انجام گرفت ، بيش از 80 هزار نفر كارگر ، پيشهور ، مستخدم و دانشجو شركت داشتند . اينان خواستار انجام فورى و بدون سازش قانون ملى شدن صنعت نفت بودند . ضمن قطعنامه مىتينگ عليه دخالت انگليسها و امريكائيان در امور داخلى ايران
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 529
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٢٩