قسمت شمالىتر آن خرخر ، كيشسو و يك رشته « كشور » هاى ديگر بين پارسو و بيت خمبان در غرب و ماد در شرق قرار داشت . ماد در آن زمان بسيار كوچكتر از زمان استيلايش در سده هفتم ق . م . بود و از جايگاهش كه نزديك همدان قرار داشت هنوز به سوى غرب گسترش نيافته بود .
به موجب اطلاعاتى كه از منابع مربوط به قرون نهم تا هشتم ق . م . بهدست آمده بخشهاى ديگرى در شمال باخترى ايران قرار داشتهاند . بيشتر اين بخشها از لحاظ سياسى يكپارچه نبودند و به قلمروهاى كوچك و مجزا تقسيم مىشدند . بهگونهاى كه ذكر شده در سال 820 ق . م . « كشورهاى » بسيار كوچكى ازجمله 28 بخش در باختر و جنوب اروميه وجود داشتند كه هريك مستقل بودند ؛ در مناطق پارسويا ضمن قرن نهم ق . م .
تقريبا 30 بخش « شاهنشين » موجود بود . اين بخشها معمولا شامل يك يا دو دهستان بودند كه هركدام مراكز مستحكم يا دژهاى استوارى را در اختيار داشتند پيرامون اين بخشها هم روستاهائى وجود داشتند .
بنابر مدارك باستانشناسى ، ازهمپاشيدگى روابط اشتراكى كهن در شمال باخترى ايران ضمن پايان هزارهء چهارم تا آغاز هزاره دوم ق . م . رويداد . راست است كه ضمن هزاره دوم دگرگونىهاى ژرفى در فرهنگهاى سنتى و شيوههاى كشاورزى ساكنان اين سامان پديد آمد . اما بسيارى از سنتهاى اقتصادى و اجتماعى همانگونه نگاهداشته شدند و دوران پيشرفت خود را طى مىكردند ، مثلا صنايع دستى از اقتصاد روستائى جدا بود .
آثارى كه از پايان هزارهء دوم و آغاز هزاره يكم ق . م . بهدست آمده گوياى جدائى صنعت پيشرفته از رشتههاى ديگر اقتصاد ازجمله كشاورزى بوده است - در آغاز هزارهء يكم كار كشاورزى با گاوآهن انجام مىگرفت ، داسهاى آهنى و كلنگ و غيره بهكار مىرفت .
گويا در آن زمان روستاهاى پهناورى وجود داشته است و بيشتر آنها تاكنون كشف نشدهاند . بايد سالها روى تپه حسنلو كار كرد تا آثارى در اينباره بهدست آيد .
در سدههاى سيزدهم تا يازدهم در درهء كادار چند روستاى بزرگ وجود داشت ، در سده يازدهم اين روستاها تبديل به دژهائى شده بودند . در تپه حسنلو « شهرى » كشف شده كه متعلق به سدههاى دهم تا نهم ق . م . بوده ، اين شهر داراى ديوارهاى قطور و بناهائى از نوع كاخ يا معبد بوده است ؛ در اين شهر همچنين خانههاى صنعتكاران و كارگاههاى فلزگدازى و سفالسازى ديده شده است ؛ پشت ديوار شهر خانههاى روستائيان و گورستان قديمى كشف گرديده است . در حسنلو ساغرهاى تشريفاتى كه پشت آنها نوشته نقش شده است بهدست آمده ، از اين نوشتهها چنين برمىآيد كه اين ظروف متعلق به دربار بائورى ، فرمانرواى كشور ايدا بوده است . بنابر متون آشورى ايدا يكى از كشورهاى زاموياى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 50
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٠