ديگر ايران گرديد .
رويدادهاى آذربايجان در ناحيه شمالى كردستان بسيار اثر گذاشت . در اين ناحيه هم ضمن پايان 1945 حزب دموكرات كردستان سازمان يافت ، در اين حزب رهبران پيشرفتهء عشاير كرد ، مالكان ، بازرگانان ، نمايندگان روشنفكران محلّى و روحانيان عضويت داشتند .
سازماندهنده و رهبر اين حزب به نام قاضى محمد از محبوبيت و اعتبار شايانى در ميان روحانيان و رهبران كرد برخوردار بود .
در تاريخ 25 - 28 اكتبر 1945 در مركز ناحيه شمالى كردستان يعنى مهاباد نخستين كنگرهء حزب دموكرات كردستان تشكيل گرديد . در اين كنگره بيانيهاى صادر شد كه خواسته - هاى زير را مطرح مىكرد : واگذارى حق خودمختارى به كردستان در چارچوب دولت ايران به منظور اداره امور داخلى ملت كرد ، تشكيل انجمن ولايتى به منظور نظارت در كليه امور كردها ، برگمارى مأموران دولت از ميان كردها ، آموزش كودكان كرد در مدرسهها ، به زبان كردى و نوشت و خوان با زبان مادرى كردى . ضمن اين بيانيه دربارهء سروسامان دادن به روابط ميان دهقانان و مالكان بر مبناى برابرى حقوق ، روابط برادرانه با تودههاى آذربايجانى ، ارمنى ، آسورى و مليتهاى ديگر كه در آذربايجان ايران ساكنند ، سخن به ميان آمد .
پس از برقرارى رژيم دموكراتيك در آذربايجان ايران ، در مهاباد هم يك دولت خودمختار دموكرات كرد به رياست قاضى محمد تشكيل شد . براى دفاع از دولت دموكرات كرد يكانهاى مسلحى از كردها سازمان يافتند . اداره امور محلى به كردها سپرده شد ، مدرسههائى ايجاد و روزنامههائى به زبان كردى منتشر گرديدند . در زمينهء روابط روستائى ، دموكراتهاى كرد دگرگونى مهمى را پديد نياوردند و روابط ميان دهقان و مالك بدون تغييرات اصلى مانند پيش باقى ماند . ميان دموكراتهاى آذربايجان و دموكراتهاى شمال كردستان موافقتنامه دوستى و همكارى امضاء شد .
اوجگيرى جنبشهاى دموكراتيك در مناطق ديگر ايران
در پايان سال 1945 و آغاز 1946 در پى شكست كامل آلمان فاشيست و پيروزى دموكراتها در آذربايجان ايران و كردستان شمالى ، جنبش دموكراتيك در تهران و مناطق ديگر ايران گسترش يافت . نفوذ و اعتبار حزب توده ايران و سازمانهاى دموكراتيك ديگر در ميان تودهها سخت فزونى گرفت . فعاليت طبقهء كارگر افزايش يافت ، سازمانهاى آن تكميل شد ، اتحاديههاى كارگرى با سازمان كامل به كار پرداختند . در ژوئن 1944 شوراى