دست خود ، پليس ، و ژاندارمرى كوشش كردند از راه زور و ترور اين جنبش تودهاى را سركوب و فرمانروائى خود را در منطقه استوار كنند . بنابر آنچه كه مطبوعات ايران در آن زمان نوشتند فقط در اكتبر 1945 ، باندهاى خانهاى مرتجع ، ژاندارمرى و پليس 100 تن را در آذربايجان كشتند و بيش از 1000 تن از شركتكنندگان در جنبش دموكراتيك بهويژه دهقانان را بازداشت كردند . به منظور دفاع در برابر زور و ستم مرتجعان ، دهقانان بگونهء خودبهخودى ، يكانهاى مسلحى تشكيل دادند و نام فدائى را روى خود گذاشتند .
فشار فئودالهاى مرتجع و مأموران دولت در موقعيتى نبود كه بتواند جنبشهاى دموكراتيك را در آذربايجان ايران فرونشاند .
بر پايه رأىگيرى همگانى ، مستقيم ، برابر و مخفى در دسامبر انتخابات مجلس آذربايجان ايران برگذار شد . نخستينبار زنان ايران در اين انتخابات شركت داشتند .
در 12 دسامبر 1945 دولت خودمختار آذربايجان ايران تشكيل شد ، اين دولت رسما اعلام داشت كه دولت مركزى ايران را به رسميت مىشناسد و كليه دستورهاى آن دولت را به شرط آنكه با خودمختارى آذربايجان مخالفت نكند ، اجرا خواهد كرد . دولت خودمختار آذربايجان ضمن بيانيهاى كه خطاب به مردم صادر كرد ، از مأموران دولت مركزى و ديگران خواست در محلهاى خود به كارشان ادامه دهند و ضمنا اعلام داشت مالكيتهاى خصوصى پابرجا خواهد ماند .
تقريبا تمام نيروهاى نظامى ، ژاندارمرى و پليس در آذربايجان ايران تسليم شدند و اسلحه خود را تحويل دادند يا آنكه در يكانهاى دولت خودمختار آذربايجان ايران به خدمت سرگرم شدند .
دولت آذربايجان ايران به منظور انجام برنامهاش ضمن صدور قانونى زبان آذربايجانى را به عنوان زبان رسمى تعيين كرد ، ضمنا عفو زندانيان سياسى ، تشكيل چريكهاى مردمى ، تحريم استعمال ترياك و روسپىگرى و غيره را اعلام داشت . اقدامهائى به منظور عملى كردن اين قوانين انجام داد .
قوانينى وضع شد كه زمينهاى دولتى برايگان ميان دهقانان تقسيم شود ، و حتى مصادره و تقسيم زمينهاى مالكانى كه از آذربايجان گريخته و فعاليتها و تبليغات خصمانهاى عليه انقلابيون انجام مىدادند ، در قانون گنجانده شد . بر پايهء اين قانون بيش از 250 هزار هكتار زمين ميان 210 هزار خانوادهء دهقان تقسيم گرديد .
در آوريل 1946 مجلس آذربايجان ايران قانونى را تصويب كرد كه به موجب آن طريقه تقسيم محصول ميان مالك و دهقان را مشخص مىكرد . اين قانون صرف نظر از مالكيت ارباب بر زمين و آب ، به ميزان چشمگيرى به سهم دهقانان افزود ، اخذ عوارض
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 492
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٩٢