اضافى از دهقان را ممنوع كرد . اين كار گام مهمى در راه دگرگونى روابط ارباب و رعيت و بهبودى وضع دهقانان به شمار مىآمد . دموكراتها به ايجاد بانك كشاورزى و تدارك ماشينهاى كشاورزى و آبيارى به منظور پيشرفت اقتصاد كشاورزى همت گماشتند . اما دهقانان كوشش داشتند تا دگرگونيهاى ريشهاى در نظام روستائى پديد آيد ، مالكيت اربابان بر زمينهاى كشاورزى لغو و اين زمينها ميان دهقانان تقسيم گردد . عليرغم تصميم - هاى دولت آذربايجان ايران ، دهقانان بيشتر مناطق از تحويل بهرهء مالكانه سهم ارباب پس از جمعآورى محصول خوددارى كردند و حتى در برخى مناطق به تقسيم زمينهاى مالكانى كه طبق تصميم دولت آذربايجان نبايستى تقسيم مىشدند ، اقدام كردند .
فعاليت دموكراتهاى آذربايجان با مزاحمت ويرانگرانه و دسيسههاى مرتجعان محلى روبرو شد . گروههاى مرتجع تهران ، امپرياليستهاى انگليسى و امريكائى با روشهاى گوناگون مىكوشيدند وضع اقتصادى آذربايجان را به نابسامانى ، هرجومرج و حتى ازهمپاشيدگى ، بكشانند . به منظور ايجاد نايابى و نارسائى خواربار و قحطى مصنوعى ، مرتجعان ، مقدارى زيادى خواربار را از آذربايجان خارج كردند و بهاى كالاها را بالا بردند ، شايعات تحريكآميز بىشمارى پخش كردند . درحاليكه شعبههاى بانكهاى ايران و انگلستان در تبريز كار مىكردند ، عوامل اين بانكها به سياست ويرانگرى و خرابكارى اقتصادى و مالى آذربايجان ادامه مىدادند . اينان بگونهء موقت موفق شدند ، بحران مالى و دشواريهاى اقتصادى در آذربايجان ، پديد آورند .
در چنين شرايطى دولت دموكرات آذربايجان فعاليت شعبههاى بانكهاى ملى ، صنعتى و كشاورزى آذربايجان را زير نظر گرفت . اقداماتى جدى به منظور پيكار با سفتهبازى را آغاز كرد ، به ايجاد بازرگانى دولتى و فروشگاههاى دولتى همت گماشت . از مالياتهاى غير مستقيم كه بر دوش تودههاى مردم سنگينى مىكرد ، كاست . نظارت كارگران را بر توليدات صنعتى عملى كرد . كارگاههاى قالىبافى و يك رشته كارگاههاى تازهء ديگر را بنيان نهاد ، انجام كار عادى را براى كارگران كارگاهها مقرر داشت ، به ايجاد شركتهاى تعاونى براى رفع نيازمنديهاى صنعتگران و پيشهوران پرداخت . دولت 8 ساعت كار روزانه را براى كارگران تعيين و قوانينى دربارهء كار و بيمههاى اجتماعى وضع كرد . در پى اين اقدامات وضع اقتصادى آذربايجان ايران رو به بهبودى نهاد . بهاى خواربار و كالاهاى مورد مصرف ضرورى كاهش يافت . فراوردههاى غذائى در تبريز با نصف بهاى كالاهاى مشابه تهران ، به فروش مىرسيد . در شهرها و مناطق آذربايجان ايران نسبت به سابق ، آرامش ، نظم و امنيت بىسابقهاى حكمفرما گرديد .
دموكراتهاى آذربايجان بهويژه در زمينه پيشرفت آموزش و فرهنگ مردمى آذربايجان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 493
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٩٣