آذربايجان را به سازمان ملل متحد ارجاع كرد .
اما نقشههاى مرتجعان ايران و امپرياليستها به منظور بهرهبردارى از سازمان ملل متحد براى استوارى موقعيت مرتجعان ايران با شكست روبرو شد . بنابراين دولت حكيمى كه در اجراى سياست ارتجاعى داخلى و ضد شوروى ناكام شده بود ناچار به استعفا گرديد .
احمد قوام ( قوام السلطنه ) مالك بزرگ گيلان و مرتجع نامدار كه در گذشته سازش او با امپرياليستهاى امريكائى به ثبوت رسيده بود ، در ژانويهء 1946 به سمت نخستوزيرى ايران برگزيده شد . او در آغاز زمامداريش در چند مورد محدوديت فعاليتهاى سازمانهاى دموكراتيك را از ميان برد . انتشار چند روزنامهء پيشرفته را كه توقيف شده بودند ، آزاد كرد ، اجازه برگذارى ميتينگ و اجتماعات را داد ، باشگاههاى حزب توده و اتحاديهها را كه به وسيله ارتش و پليس اشغال شده بودند ، آزاد كرد ، مرتجعان و عناصرى را كه مورد نفرت افكار عمومى بودند و در رأس مقامهاى دولتى قرار داشتند كنار زد : رئيس ستاد ارتش ژنرال حسن ارفع ، فرماندار نظامى و چند تن ديگر از آن جمله بودند . سپس در بهار 1946 ، سيد ضياء الدين ، ژنرال ارفع و چند تن از مرتجعان نامدار ديگر را بازداشت كرد .
قوام همه اين كارها را انجام داد تا افكار عمومى را گمراه كند و مردم را به اين انديشه وادارد كه گويا قوام عملا از انجام سياست ارتجاعى دولت گذشته بيزار است . ديرى نپائيد كه بازداشتشدگان را آزاد كرد .
در 18 فوريه 1946 در رأس هيئتى براى مذاكره با دولت شوروى به مسكو رهسپار شد . مذاكرات با اتحاد شوروى در مسكو آغاز و در 4 آوريل 1946 در تهران موافقت - نامهاى امضاء شد . طرفين موافقت كردند كه يك شركت مختلط شوروى - ايران به منظور اكتشاف و بهرهبردارى معادن نفت شمال ايران تشكيل دهند .
شرايط تشكيل شركت سهامى مختلط ايران و شوروى بر مبناى احترام به استقلال سياسى و اقتصادى ايران بود و كاملا با پيشرفت اقتصادى كشور ايران توافق داشت . سهم ايران در سود اين شركت نفت نسبت به درآمديكه آن زمان شركتهاى عامل نفت خاور - ميانه و نزديك انگليسى و امريكائى به صاحبان اصلى مىپرداختند ، بارها بيشتر بود .
درعينحال دولت قوام ناچار شد با رهبران دموكراتهاى آذربايجان وارد مذاكره شود . پس از مدتى تأخير ، اين مذاكرات در 13 ژوئن 1946 پايان يافت و موافقتنامهاى امضاء شد كه به موجب آن تشكيل يك شوراى مديريت آذربايجان ايران در چارچوب استان ، شامل فرماندار كل ، رؤساى ادارات استان و هيئت رئيسه انجمن استان ، پيشبينى مىشد . دولت ايران متعهد شد كه انتخابات پايان 1945 مجلس آذربايجان را به عنوان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 497
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٩٧