اقداماتى جدى به عمل آوردند ، تدريس در مدرسههاى آذربايجان به زبان آذربايجانى انجام مىگرفت . تنها در تبريز ، اروميه و زنجان 325 دبستان و 82 دبيرستان تازه گشايش يافت .
براى 7 كلاس ابتدائى كتابهائى به زبان آذربايجانى آماده شد . در بسيارى از نقاط ساختمانهاى تازهاى ويژه مدارس ساخته شدند . در شهرها و روستاهاى آذربايجان كلاسهائى به منظور بهرهبردارى بزرگسالان بىسواد گشوده شد .
در تبريز نخستينبار دموكراتها دانشگاه دولتى آذربايجان را بنيان نهادند . تأسيسات تآتر موزيك - دراماتيك ، آموزشگاه هنر ، اركستر ملى و كر گشايش يافت . روزنامهها ، مجلهها و كتابها به زبان آذربايجانى منتشر مىشدند . ايستگاه پخش راديو در تبريز بنيان - گذارى شد .
در تبريز بيمارستان تازهاى گشايش يافت ، كمكهاى پزشكى به مردم بگونهء رايگان انجام مىگرفت . خانه كودك براى يتيمان و آسايشگاه پيران تأسيس گرديد .
زورگوئيهاى پليس و ژاندارم پايان گرفت . اقداماتى به منظور ريشهكن كردن اختلاس ، رشوهخوارى و تبهكاريهاى ديگر كه در دستگاه دولت ارتجاعى سخت رايج بودند ، انجام يافت . دستگاه دموكراتيك تازهاى بنيانگذارى شد .
مرتجعان ايرانى و امپرياليستهاى امريكائى و انگليسى از برقرارى رژيم دموكراتيك در آذربايجان سخت برآشفتند . آنها مىترسيدند كه آذربايجان سرمشقى براى تودههاى مردم استانهاى ديگر ايران و حتى كشورهاى همسايه گردد ، از آن بيم داشتند مبادا جنبش دموكراتيك به مناطق نفتخيز ايران و خاورميانه نفوذ كند و آنها را مستقيما زير ضربت قرار دهد و به سودهاى كلان نفتىشان آسيب رساند .
بنابراين نيروهاى ارتجاعى و امپرياليستها به تبليغات افتراآميز و ناجوانمردانهاى عليه دموكراتهاى آذربايجان دست زدند ، آنها را به جدائىخواهى از ايران متهم كردند ، باندهاى مسلح خرابكارى را به آذربايجان فرستادند و به تبليغات زهرآگين در ميان مردم پرداختند ، نوميدانه كوشيدند شاهسونها و عشاير ديگر آذربايجان را عليه دموكراتها تحريك كنند . اما موفق به اين كار نشدند . در همان هنگام امپرياليستها و مرتجعان تلاش كردند تا عشاير جنوب را عليه آذربايجان ايران برانگيزند اما با ناكامى روبرو شدند . دربارهء قشرهاى گستردهء تودههاى ساكن استانهاى شمالى ، مركزى و جنوبى ايران بايد گفت كه اينان نهتنها زير تأثير تبليغات مرتجعان و امپرياليستها به منظور اقدام عليه دموكراتهاى آذربايجان قرار نگرفتند ، بلكه پيشرفت جنبش تودهاى را در آذربايجان ستودند و با علاقه رويدادهاى آن استان را به عنوان نخستين گام در راه دموكراتيزه كردن كشور دنبال مىكردند .
برقرارى يك رژيم پيشرفته در آذربايجان ايران باعث اوجگيرى جنبش دموكراتيك در قسمتهاى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 494
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٩٤