انگيزههاى اين رويداد بهطور كلى روشن نيست . گويا هجوم قبايل آريائى مقيم شمال آسياى ميانه كه بعدها در هندوستان و ايران مقيم شدند اين وضع را پديد آورد .
اما آريائىها زودتر از هزاره دوم ق . م . در اين مناطق پيدا نشدند ؛ بهگونهاى كه هم اكنون روشن شده ، زوال اين مراكز كهن خيلى زودتر از اين زمان آغاز گرديده و رفته رفته به ويرانى كامل گرائيدهاند . كاهش شكوفائى زندگى و سرانجام نابودى عدهاى از اين روستاهاى كهن در هزاره سوم ق . م . آغاز گرديده است . به موجب آثارى كه به دست آمده فقر فرهنگى درازمدت مثلا در تررگن تپه ديده شده كه سرانجام به تخليه اين سرزمين از سكنه گرديده است ، در باختر و جنوب ايران هم وضع به همين منوال بوده و حتى دوران سقوط آنها پيش از مناطق شمال شرقى آغاز گرديده است ( مثلا در فارس در نيمه دوم هزاره چهارم پس از شكوفائى دورانهاى پيشين ، شماره ساكنان روستا رو به كاهش نهاد ) .
تغيير آب و هوا و اقليم مىتوانست نقش اصلى را در اين رويداد ايفا كند . چون در اين هنگام جنگلها از ميان رفتند ، زمينها بىآب و شور شدند و مناطق زير كشت به فرسودگى گرائيدند .
اما بهطور كلى پديدههاى نامبرده انگيزههاى اقتصادى و اجتماعى جامعه را دربر داشته است . در آغاز در فلات ايران مانند بين النهرين و خوزستان شمارهء روستاها رو به - فزونى بود و مراكز مهم مشخص با شرايط مساعد براى پيشرفت روند نابرابرى اجتماعى ، صنعتگرى و روابط مبادلاتى پديد آمد . اما در بيشتر نقاط واقع در طول رودخانههاى بين النهرين و ايلام سيستم آبيارى مصنوعى پيشرفت كرد . اما درون فلات در شرايط طبيعى مشخص در اثر دگرگونىهائى كه پديد آمد نيروهاى توليدى با سيستم اقتصاد كشاورزى ناهمآهنگ گرديد و مانع پيشرفت اجتماعى جامعه در مراكز كشاورزى و جاهاى ديگر شد و به بحران اجتماعى انجاميد .
اين رويداد باعث كوچيدن قسمتهاى مهمى از ساكنان اين مراكز به جاهاى ديگر گرديد ، مثلا بنا به مداركى كه باستانشناسان بهدست آوردهاند ، مهاجرت جمعى ساكنان از بلوچستان به درهء سند و شمال شرقى ايران و غيره در آن زمان ، به اين انگيزهها بوده است . برخوردهاى جنگى ، ( نشانههاى آنها در برخى از روستاها كشف شده است ) مهاجرت ، جنگ ، عوامل خارجى ازجمله موقعيتهاى سياسى ( مثلا نيرو گرفتن دولت ايلام و اتحاد عشاير زاگرس در هزاره سوم ) جريان عادى روابط بازرگانى را برهم زد . اينها همه نقش مهمى را در دگرگونى روند زندگى « مراكز شهرى » ميان بين النهرين و هند ايفا كردند .
دگرگونى مهمى هم در اقتصاد مناطق كوهستانى ، بهويژه در خاور ايران روى داد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 42
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٢