دهقانان عليه قدرت شاه و فئودالها در همهجا گسترش نيافت ، فقط در چند منطقه آذربايجان ، گيلان ، خراسان ، كرمان ( منطقه بم و نرماشير ) شورشهائى رويداد . كيفيت اين جنبشها همه خود بهخودى ، بدون سازمان و ناجور بود ، در كشور ايران كه روستائيان اكثريت مردم را تشكيل مىدادند ، كاميابى انقلاب به ميزان زيادى وابسته به شركت دهقانان در جنبش انقلابى بود .
سومين انگيزهء مهم شكست ، تركيب نيروهاى ضد انقلاب بود ، اين نيروها نهتنها عناصر مرتجع داخلى ، بلكه دولتهاى امپرياليستى روس و انگليس را هم شامل مىشد ، همين دولتها بودند كه ارتشهاى خود را براى سركوبى انقلاب به خاك ايران گسيل داشتند . پيروزى مرتجعان و شكست انقلابيون روسى در سال 1905 نيز كمك شايانى به شكست انقلاب مشروطيت ايران كرد .
انقلاب ايران زير تأثير انقلاب 1905 روسيه آغاز شد و جريان يافت ، اما اين انقلاب هم به نوبه خود از اهميت بينالمللى گستردهاى برخوردار شد چون در برانگيختن پندارهاى انقلابى كشورهاى شرق نقش مؤثرى را ايفا كرد . تأثير انقلاب 1905 روسيه به دنبال ايران ، جنبش ضد امپرياليستى مردم هندوستان را در سالهاى 1906 - 1908 برانگيخت ، به سال 1908 « انقلاب تركيه جوان » در تركيه ، و به سال 1911 انقلاب چين آغاز شد .
پس از سركوبى انقلاب ايران ، كشورهاى امپرياليستى هرچه بيشتر مردم ايران را به بند كشيدند . در فوريه 1912 دولت ايران ناگزير شد موافقتنامه 1907 انگليس و روس را درباره تعيين منطقه نفوذ به رسميت بشناسد . از سال 1911 تا 1914 دولت شاه وامهاى تازهاى از خارجيان گرفت : از انگليسها 2 ميليون ليره استرلينگ و از روسها 14 ميليون روبل . انگليسها با مقياس گستردهاى از معادن نفت جنوب يعنى خوزستان بهرهكشى را آغاز كردند . كمپانى نفت ايران و انگليس در كنار بانك شاهنشاهى ايران به سال 1909 به يكى از مهمترين عوامل نفوذ امپرياليسم انگلستان در ايران تبديل گرديد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 404
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٠٤