اين گونه نمايندگان مالكان - بورژواها با دربار مرتجع شاه از در سازش درآمدند .
در نيمهء نخستين سال 1908 پيكار ميان نيروهاى دموكراتيك و مرتجع هرچه بيشتر شدت يافت . در تبريز انجمن ارتجاعى « اسلاميه » درست شد ، اين انجمن برخوردهاى مسلحانه در شهر را برانگيخت . تعرض مرتجعان در تهران ، شيراز و شهرها و مناطق ديگر دنبال شد .
از سوى ديگر جنبش دهقانان به ميزان چشمگيرى گسترش يافت . قيام دهقانان طالش ادامه داشت ، قيامها و شورشهاى دهقانى در مناطق اردبيل - آستارا ، فندرسك ( استراباد ) ، درگز ( خراسان ) آغاز گرديد . ضمن قيام ضد فئودالى بم و نرماشير ( كرمان ) بردگان هم به دهقانان پيوستند ، اين بردگان در بسيارى از مناطق كرمان ، روى زمينهاى فئودالها كار مىكردند .
در مناطق صيد ماهى ليانوزف ، كارگران ، باربران ، قايقرانان انزلى دست به اعتصاب زدند ، در كارگاههاى قالىبافى سلطانآباد ( اراك ) شورش درگرفت اين گونه جنبش ضد امپرياليستى به اوج خود رسيد . در ماههاى مه - ژوئن تعرض عليه ساختمانهاى بندرى انزلى كه به وسيله سرمايهداران روسى ساخته مىشدند ، آغاز گرديد . كارگران محلى ساختمان بندر چند بار دست از كار كشيدند . در مناطق مركزى و جنوبى ايران حملات ضد انگليسى ادامه يافت . در نزديكى شهر قم ضمن آوريل 1908 شعبه كمپانى انگليسى لينچ كه به كار جمع آورى عوارض راهدارى مىپرداخت ، ويران شد . انجمنها و بازرگانان بنادر جنوبى ايران در خليج فارس ، از آغاز سال 1908 كشتىهاى خط دريائى « بريتيش - اينديا » را بايكوت كردند ، اين كمپانى كوشش داشت سرويس حملونقل دريائى مسافر - كالا را بين هندوستان و بنادر خليج فارس به خود اختصاص دهد . انجمن بندر عباس در تابستان 1908 مسئلهء تحويل گرفتن سازمان تلگراف بندر عباس و همچنين خط پستى بندر عباس - كرمان را مطرح كرد ، اين سازمانها زير نظر انگليسها اداره مىشدند . تظاهرات ضد انگليسى ديگرى نيز رويدادند .
در همهجا انجمنهاى محلى تشكيل گرديدند و نفوذ آنها بگونهء چشمگيرى در زندگى اجتماعى - سياسى مردم ديده مىشد . در تهران ضمن ژوئن 1908 تقريبا 200 انجمن تشكيل گرديد . در 28 فوريه 1908 سوءقصد نافرجامى عليه جان شاه رويداد .
با همه اين احوال گرايش اكثريت ليبرالها و پيشوايان مجلس به محدود كردن جنبش دموكراتيك مردم و تلاش به منظور سازش با ارتجاع آشكارا به چشم مىخورد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 390
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٩٠