سياست دولتهاى امپرياليستى
سياست دولتهاى انگليس ، روسيه تزارى و آلمان بگونهاى ژرف با پيشرفت روند انقلاب در ايران خصمانه بود . درعينحال اين دولتها با يكديگر دربارهء مسائل ايران رقابت داشتند . امپرياليستهاى انگليسى ، هدفهاى امپرياليستى خود را زير پوشش تبليغات ضد روسى پنهان مىكردند و زير نقاب رياكارانهاى با مشروطيت و جنبش دموكراتيك ايرانيان ، همدردى نشان مىدادند . برخى از انگليسها ازجمله خبرنگار روزنامه « تيمس » در تهران به نام د . فرزر چنين نظر داد ، كه ايران گويا ناچار است ، رژيمى بگونه مشروطيت انگلستان در كشورش برقرار كند . اما عملا انگليسها دشمنان استقلال ملى ، آزادى و دموكراسى در ايران بودند . پندار انگليسها درباره اين وقايع از بررسى گزارش مارلينگ سفير انگلستان در ايران به گرى وزير امور خارجه آن دولت در 2 ژانويه 1908 به خوبى روشن مىشود ، او نوشت : « ايران شايستگى ادارهء امور كشورش را ندارد و حتى پس از دو نسل ديگر چنين آمادگىاى را نخواهد داشت » . اينان بارها با خشونت ، حاكميت و تماميت ارضى ايران را شكستند ، از همان آغاز انقلاب عليه جنبش انقلابى مردم دخالت مسلحانه كردند ( مداخله در جزيرهء هنگام و كناره خليج فارس ، مداخله در بلوچستان و سيستان ) . انگليسها با مرتجعترين عناصر فئودال ايران پيوندى ناگسستنى داشتند ( ظل - السلطان ، شيخ خزعل ، قوام الملك شيرازى ) و مىكوشيدند ايران را در بند انگليسها نگاهدارند ، رژيم سلطنتى و روابط فئودالى را در اين كشور استوار كنند . راست است كه انگليسها بىميل نبودند محمد على شاه را كه وابسته به روسها بود سرنگون كنند و به جاى او دستنشانده خدمتگذارشان ، مثلا ظل السلطان مرتجع را به تخت بنشانند ، چون اينان بارها آشكارا و بگونهء پنهانى از او پشتيبانى كردند .
تزاريسم كه جنبشهاى دموكراتيك مردم روسيه و ملتهاى تابع ديگرش را سركوب كرده بود ، تكيهگاه نيروهاى ارتجاعى ايران و دشمن انقلاب مردم اين كشور بهشمار مىرفت . اما شكست تزاريسم در جنگ با ژاپون و انقلاب سال 1905 روسيه اين دولت را ناتوان كرد و مانع از آن شد كه در نخستين سالهاى انقلاب در ايران مداخلهء مسلحانه كند . همين كه زخمهاى شكست ژاپون و انقلاب 1905 بهبود يافت ، سياست روسيه تزارى نسبت به ايران تجاوزكارانهتر گرديد .
در آغاز انقلاب ايران تلاش دولت آلمان به منظور نفوذ اقتصادى و سياسى در اين كشور افزايش يافت . از سال 1906 آلمانها مرتبا با كشتى از هامبورك به خليج فارس رفت و آمد داشتند و مىخواستند بندرى را در كنارهء خليج ، از ايران اجاره كنند . آلمانها مىخواستند