مىگرفتند ، بيگمان اصول خواستههاى مجاهدين ايران و برنامههاى سياسىشان برمبناى آزمودگيهاى آنها تنظيم مىگرديد . برنامه مجاهدين كه ضمن سپتامبر 1907 در مشهد تنظيم گرديد به قرار زير بود : حق انتخابات مستقيم ، برابر و مخفى براى عموم مردم ؛ آزادىهاى فردى ، اجتماعى ، قلم و بيان و حق اعتصاب ؛ مصادره املاك شاه ، بازخريد زمينهاى خانها و تقسيم آنها ميان دهقانان ؛ 8 ساعت كار در روز ؛ آموزش رايگان و اجبارى همگانى . مجاهدين دستههاى داوطلب مسلح گارد انقلابى را سازمان دادند اينها عبارت بودند از : فدائيان كه از ميان تهيدستان شهرى برگزيده مىشدند ، دهقانان ، كارگران و خردهبورژواها كه در رأس نيروهاى مسلح انقلابى قرار داشتند .
مجاهدين علاوهبر سازمان دادن يكانهاى فدائى ، به تبليغات انقلابى دست زدند ، به گردآورى اعانه براى كارهاى انقلابى همت گماشتند . آنها پيگيرترين ارگانهاى انقلابى بهشمار مىآمدند در بيشتر موارد مبتكر و سازماندهندهء حملات تودهها عليه شاه ، فئودالها و امپرياليستها بودند ، ذكر اين نكته ضرورت دارد كه در نتيجه وجود اكثريت عناصر خرده بورژوا در سازمان مجاهدين ، زيانهائى به پيشرفت روند انقلاب وارد آمد ، همينها بودند كه سكتاريسم ، توطئهگرى و ترور انفرادى را در ميان مجاهدين رواج دادند .
در سالهاى انقلاب ، مطبوعات ، ازجمله مطبوعات دموكراتيك به ميزان گستردهاى انتشار مىيافتند . پس از اين سالها در حدود 350 روزنامه و هفتهنامه منتشر شدند ، ازجمله 150 عنوان در تهران 50 عنوان در تبريز ، 25 عنوان در رشت ، 20 عنوان در اصفهان و 10 عنوان در مشهد انتشار يافتند . روزنامهها و مجلههاى طنزآميز از محبوبيت ويژهاى در ميان تودهها برخوردار بودند ، اينان بيشتر رويدادهاى مهم سياسى را در قالب هجو و طنز در مقالاتشان مىگنجاندند . مطبوعات دموكراتيك نقش مهمى را در زندگى اجتماعى سياسى ايران ايفا مىكردند ، اينان سلاحهاى نيرومندى در دست قشرهاى دموكرات به منظور پيكار عليه امپرياليسم و ارتجاع ايران بودند .
مجلس زير فشار جنبش دموكراتيك مردم به سال 1907 ، تصميمهاى پيشرفتهاى را گرفت : مستمرى اريستوكراتهاى فئودال و هزينههاى شخصى دربار و شاه را كاهش داد ، برآن شد تا به اصطلاح « مالياتهاى اضافى » را وارد خزانه دولت كند ، تيولهاى فئودالى را لغو كرد ، قانونى بهمنظور پيكار عليه رشوهخوارى و اخاذى گذراند ، اقدامات پيشرفتهاى در چارچوب طرحهاى بورژوازى انجام داد . اين مجلس موفق شد تنى چند از عناصر ارتجاعى را كه مقامهاى مهم وزارت جنگ و استاندارى ايالات را اشغال كرده بودند ، از كار بر كنار كند . بنابه تقاضاى مجلس سالار معظم كه مرتكب فروش دختران و زنان بجنوردى و قوچانى به تركمنها شده بود ، به زندان افتاد . اين مجلس عليه مرتجعترين فئودالهاى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 384
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٨٤