شورشهاى دهقانى به سال 1907 ، در ماكو ، طالش گيلان ، قوچان ، سيستان و منطقهء اصفهان اوج گرفت . در طالش ( منطقه گرگان رود ) دهقانان بهپا خاسته به جايگاه اربابى موروثى حاكم طالش امين السلطنه ، حمله كردند ، آنجا را ويران و برنجهاى انباشته شده در انبارها و دامهاى اربابى را ميان خود تقسيم كردند . دهقانان روستاهاى آذربايجانى متعلق به مرتجع معروف امير بهادر جنگ ، مباشر ارباب را كشتند و از پرداخت بهرهء مالكانه و ماليات به او خوددارى كردند .
به سال 1907 براى نخستينبار در تاريخ ايران اعتصاب كارگران و مستخدمان آغاز گرديد . اعتصابكنندگان باربران و قايقرانان بندرهاى بوشهر و انزلى ، تلگرافچيان ، كارگران چاپخانهها ، كارگران صيد ماهى درياى خزر وابسته به ليانوزف ، مستخدمان سرپائى وزارتخانهها و غيره بودند . خواستههاى آنها اقتصادى ( دريافت حقوقهاى عقب افتاده و غيره ) و سياسى ( بركنارى وزيران مرتجع ) و غيره بودند . نخستين سازمانهاى كارگرى - اتحاديههاى كارگرى ، تلگرافچىها و كارگران واگن در تهران ، اتحاديه كارگران قالىبافى و شالبافى كرمان - در ايران ايجاد گرديد . اما جنبش كارگران و مستخدمان چندان سازمان يافته نبود و بگونه خودبهخودى انجام مىگرفت ، فقط اخيرا اين سازمانها درست شده بودند .
در تمام كشور انجمنهاى گوناگون سازمان يافت . اگرچه نهاد اين انجمنها بر پايه پندارهاى بورژوائى بنيانگذارى شده بود ، اما به شكل مهمترين سازمان بهمنظور انجام فعاليتهاى انقلابى قشرهاى دموكراتيك وارد ميدان گرديدند . به موازات تشكيل انجمنهاى ايالتى و ولايتى ، انجمنهائى از نوع باشگاههاى سياسى مانند انجمنهاى كشاورزى ، اتحاديههاى صنفى و گروههاى ديگر تشكيل گرديدند . در نيمه سال 1907 فقط در تهران تقريبا 140 انجمن ، در رشت - 12 انجمن ، در كرمانشاه ده انجمن و غيره تشكيل شدند . در بسيارى از شهرها انجمنها بر كارهاى دولت شاه نظارت مىكردند ، وظايف قضائى را انجام مىدادند ، بهاى گندم را تعيين مىكردند ، مدرسه و قرائتخانه گشودند .
در بسيارى از شهرها و مناطق شمال ايران ، گروههاى « غيرقانونى » مجاهدين تشكيل شد ، اين گروهها براى تأمين استقلال ملى ايران و پيشرفت روند تحول بورژوا - دموكراتيك فعاليت مىكردند ، اعضاى اين گروهها را خرده بورژواهاى انقلابى تشكيل مىدادند كه شامل : صنعتكاران ، سوداگران ، مالكان جزء ، و حتى كارگران و دهقانان بودند . سرشت و برنامه اين گروهها به سوسيال - دموكراسى نزديك بود و چپترين سازمانهاى سوسيال - دموكراتيك در كشور بهشمار مىآمدند . از طريق سازمان سوسيال دموكرات باكو به نام « همت » ، مجاهدين ايران با سازمانهاى بلشويكى ماوراء قفقاز ارتباط داشتند و از آنها الهام
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 383
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٨٣