شده روى سفالها ، موضوعهائى درباره حيوانات و گياهان در كنار تصوير انسانها به چشم مىخورند ؛ ضمن اين سبكهاى رئاليستى ، رفتهرفته سبكهاى سمبوليسم با فانتزىهاى هنرى در اين آثار خوانده مىشوند . سفالهاى نقشدار ايران كه در هزارهء پنجم و اواسط هزاره چهارم بهدست آمده نمونههاى روشنى از هنرهاى ايران باستان بهشمار مىرود .
ازهم پاشيدن نظام اشتراكى ماقبل تاريخ :
در نيمهء نخستين هزارهء چهارم ، ق . م . پيشرفت اساسىاى در روابط اجتماعى - اقتصادى برخى از مناطق ايران پديد آمد . اين موضوع ضمن پژوهشهاى دقيقى كه در حفارى قشرهاى سيالك سوم ( پايان هزاره پنجم و قسمت مهمى از هزاره چهارم ق . م . ) و در ويرانهء حصار نزديك دامغان ( مربوط به هزاره پنجم ق . م . ) بهعمل آمده روشن شده است .
دگرگونىهاى صنعت سفالسازى : در اين دو نقطه ، نخست وسائل گچى و سپس ظروف سفالىاى كه بهوسيله كارگاههاى دستى و سرانجام دستگاههاى با گردش سريع ساخته مىشد ، بهدست آمده است . وجود دستگاههاى پيشرفته سفالسازى دليل بر آنست كه صنعتگران متخصص با آنها كار مىكردند و ظروف و وسائل سفالى به مقدار زيادى توليد و در اختيار مصرفكنندگان قرار مىگرفت . اينگونه دستگاههاى سفالسازى در بيشتر مناطق ايران پيدا شدهاند . زمان پيدايش اين نوع دستگاهها و در عينحال پيشرفت در كار فلزگدازى در ايران ديرتر از منطقهء بين النهرين نبود .
در آثار سيالك 3 انواع فرآوردههاى فلزى ، ازجمله ابزار سنگين مسى از قبيل تبر و غيره ديده شده است ؛ در سگزآباد آثار كارگاه آهنگرى آن زمان بهدست آمده ، از اين زمان ، نقره ، طلا ، سرب و بعضى از فلزات ديگر پيدا شدهاند . كارگاههاى ريختهگرى كه براى ساختن آلياژ مس و قلع ( برنز ) به منظور محكمتر كردن فلز بهكار مىرفته ، پديد آمده است . آثار سيالك 3 با آثار آخرين سدههاى هزارهء چهارم ( تپه يحيى و ديگران ) تفاوت دارد ، از كورههائى كه در هزاره سوم ق . م . از جنوب شرقى ايران ، لرستان و جاهاى ديگر كشف شده اشياء بزرگ برنزى از قبيل ظروف و اسلحه بهدست آمده است .
صنايع حرفهاى در رشتههاى ديگر توليد وجود داشته ، در بيشتر اين صنايع ابزار سنگى بهكار برده مىشد و مثلا فلزات قيمتى و ظروف سنگى كندهكارى شده توليد مىگرديد . قسمت عمدهء اينگونه مصنوعات براى مبادله به خارج از منطقه صادر مىشد .