استوارى موقعيت سرمايههاى خارجى در ايران به باقيماندن رژيم سياسى پسافتاده فئودالى كمك شايانى كرد ، اين سرمايهها ايران را به كشورى نيمه مستعمره تبديل و روى اقتصاد كشور و موقعيت طبقات اجتماعى ايران به سختى نفوذ كردند .
وابستگى استوار اقتصاد روستائى با بازرگانى خارجى و سازگارى آن با نيازمندى - هاى بازار باعث شد كه فئودالهاى بزرگ و بلندپايگان از موقعيت دولتى خود بهره ببرند و به بهانههاى گوناگون زمينهاى خردهمالكان را از دستشان بربايند و سرانجام زمينهاى پهناورى را زير مالكيت خود متمركز كنند .
تسلط سرمايههاى خارجى و رژيم فئودالى ايران مانع از پيشرفت صنايع سنتى و وطنى گرديدند . بنابراين سوداگران ، رباخواران ، روحانيان ، كارمندان توانگر دولت سرمايههاى خود را به مصرف خريد زمين از خانها يا شاه مىرساندند و براى ايجاد موسسات صنعتى به كار نمىبردند . زمينهاى پهناور و بزرگ براى كشت محصولاتى به كار مىرفت كه مورد تقاضاى بازارهاى خارجى بودند . همه اين كيفيات به رشد مالكيت مالكان نوع جديد كمك مىكردند ، البته اين زمينها به اريستوكراتهاى فئودال تعلق نداشتند . در اين هنگام مالكيت تيولى قديم ازهم پاشيده شد . زمينها از دست اريستوكراتهاى فئودال خارج و به سوداگران ، روحانيان ، مأموران بلندپايهء دولت تعلق گرفت . قسمت عمدهء بورژوازى كلان و متوسط بازرگانى ، پيوندى ناگسستنى با اين گونه مالكيت فئودالى داشتند .
افزايش زمينهاى مالكان خصوصى ، چگونگى دستگاه اقتصاد روستائى و وابستگى آن به بازارهاى خارجى ، وضع دهقانان را هرچه بيشتر وخيم كرد . اين مالكان تازه بدوران رسيده ، بر اساس همان ملاكهاى فئودالهاى سابق دهقانان را بگونهء شديدترى استثمار مىكردند . سهم بهرهء مالكانه را افزايش دادند ، دهقانان را مجبور كردند از كشت محصولات سنتى دست بردارند و به زراعت محصولات تازه ( پنبه ، تنباكو ، خشخاش ) بپردازند ، ضمنا ناگزير بودند بارورترين قطعههاى زمين را براى كشت اين محصولات به كار برند .
پيشرفت روابط كالائى - پولى و افزايش ميزان عوارض و مالياتهاى نقدى از دهقانان باعث شد كه دهقانان به ستوه آمده زير بار فشار رباخواران خرد شوند . بيشتر اوقات رباخوار خودش مالك بود ، در چنين شرايطى اندازهء فشار روى دهقانان از لحاظ انجام وظايف فئودالى شديدتر مىگرديد . دهقانان از داشتن هرگونه حقوق سياسى محروم بودند و در برابر مالكان و قدرتهاى محلى هيچگونه وسيلهء دفاع نداشتند .
وضع دهقانان بهويژه در جنوب ايران ، ازجمله كرمان و استانهاى ديگر ، بسيار توان فرسا بود . در آنجا مالكان تا 5 / 4 محصول و حتى بيشتر را از دهقانان به عنوان بهره مالكانه
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 369
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٦٩