4 يا 5 بار بيشتر از كالاهاى صادره از ايران به آن كشور بود . رقابت كالاهاى صنعتى وارده از انگلستان صنايع خانگى و دستى ايران را از ميان برد و در پايان سده 19 و آغاز سده 20 كارگاههاى سنتى و ملى ايران به كلى ناپديد شدند . نارسائيهاى بازرگانى خارجى ايران كه تقريبا در نتيجه دادوستد با انگليسها پديد آمده بود باعث تهكشيدن ذخاير ارزى و ويرانى بنيان اقتصاد ايران گرديد .
مقدار كالائى كه ايران به روسيه صادر مىكرد ، طبق معمول بيشتر از كالاهاى وارداتى آن كشور بود ، تقريبا 3 / 2 كل كالاهاى صادراتى ايران در بازارهاى روسيه به فروش مىرسيد .
تقريبا صددرصد پنبه ، خشكبار ، برنج ، پوست و مقدار زيادى پشم ، قالى و كالاهاى ديگر كه صدور آنها به نفع ايران بود ، به روسيه صادر مىشد . اقلام مهم كالاهائى كه از روسيه وارد ايران مىشد ، شكر ، پارچههاى نخى ، شيشه ، چينىآلات ، فراوردههاى بدل چينى ، نفت روشنائى ، فراوردههاى فلزى بودند . بازرگانى با روسيه براى ايران اهميت فراوان داشت ، مناطق شمالى اين كشور از لحاظ اقتصادى كاملا با روسيه ارتباط داشتند .
افزايش آهنگ بازرگانى خارجى ايران با اقتصاد روستائى اين كشور رابطهاى نزديك داشت ، چون اقتصاد روستائى بايستى با نيازمنديهاى صادراتى ايران همآهنگ مىشد . كشت پنبه ، برنج ، تنباكو ، ترياك ، در مناطقى كه مناسب براى توليد اين محصولات بودند ، افزايش يافت . مثلا استانهاى شمالى ايران توليدكننده برنج ، خشكبار و پنبه بودند كه همه اين محصولات به روسيه صادر مىشدند .
اسارت سياسى ايران
همزمان با انقياد اقتصادى ايران ، روند اسارت سياسى اين كشور به وسيله دولتهاى سرمايهدار كه در رأس آنها انگلستان و روسيه تزارى بودند ، به تندى پيش مىرفت .
مهمترين ابزار روسيه تزارى براى نفوذ سياسى در ايران ، بريگاد قزاق در تهران بود ، اين يكان به سال 1879 بنا به تقاضاى شاه ، به وسيله سرهنگ دوم ستاد ارتش روس به نام دومانتويچ ، و سه افسر قزاق و 5 درجهدار روس در تهران سازمان داده شد . اينان طبق نمونه قزاقهاى روس يك هنگ سوار قزاق پديد آوردند ، بعدها اين سازمان گسترش يافت نخست به تيپ قزاق و هنگام جنگ جهانى اول به لشكر تبديل گرديد . فرماندهى اين تيپ به عهدهء يك افسر قزاق روسى بود ، معمولا سرهنگ ستاد ارتش روس كه فرماندهى اين يكان را به عهده داشت ، مستقيما زير فرمان شاه بهشمار مىرفت . افسران مربى سمت فرماندهى برخى از يكانهاى جزء را داشتند . افسران ايرانى ، استواران و تا اندازهاى