در 31 آوريل 1890 يك سرمايهدار روسى به نام ا . س . پلياكوف امتيازى مبنى بر تاسيس بانكى به نام « بانك استقراضى ايران » به مدت 75 سال از شاه گرفت . نخستين وظيفه اين بانك دادن وام به متقاضيان به ازاى گرو گرفتن كالا يعنى اموال منقول ، اوراق بهادار و حتى اشياء قيمتى بود . ديرى نپائيد كه بانك استقراضى زير نظارت بانك دولتى و وزارت دارائى روس درآمد و عملا به يك مؤسسه دولتى روسيه تزارى تبديل شد . در پايان 1907 اين بانك در تهران ، تبريز ، رشت و مشهد ، شعبهها ، و در قزوين ، همدان ، انزلى ، اروميه ، اصفهان ، سيستان و سبزوار نمايندگيهائى را داير كرد . درآمد عوارض گمركى شمال ايران به اين بانك ريخته مىشد ، دولت ايران توسط اين بانك از دولت روس وام مىگرفت .
بانك نامبرده به ايرانيان هم اعتبار بانكى مىداد . ميان بانكهاى انگليسى و روسى رقابت سختى پديد آمد .
در 9 نوامبر 1890 پلياكوف امتياز ايجاد سازمان بيمه و كارهاى حمل و نقل را از دولت شاه گرفت و بر مبناى آن « شركت بيمه و حمل و نقل ايران » را بنيان نهاد . اين شركت راههاى شوسهء انزلى - قزوين - تهران ، و قزوين - همدان را ساخت و حتى امتياز ساختمان بندر انزلى را هم گرفت . آن ارتباط كشتىرانى ميان ايران و روسيه را از راه درياى خزر برقرار كرد و شركتهاى « قفقاز و مركورى » ، « شركت شرق » و غيره را تشكيل داد و بر اساس پيوستن اين شركتها « دفتر حمل و نقل ايران » پديد آمد .
به سال 1902 بانك استقراضى امتياز ساختمان راه شوسهء جلفا - تبريز - قزوين را گرفت .
اما دربارهء ايجاد خط آهن در ايران بايد يادآورى كرد كه دولتهاى امپرياليستى ( روسيه تزارى و انگلستان ) اجازهء ساختمان راهآهن را به ايران ندادند . در پايان 1890 دولت ايران ملزم شد كه به هيچ كشورى امتياز ساختن راهآهن را تا مدت ده سال ندهد و سپس به سال 1899 اين تعهد را تا سال 1910 تمديد كرد . اين گونه بخاطر امپرياليستها ايران از حق ايجاد راهآهن در كشور خودش محروم شد .
به سال 1900 روسيه وامى به مبلغ 5 / 22 ميليون روبل با وثيقهء درآمد گمرك شمال به ايران واگذار كرد ، در ضمن دولت ايران ملزم شد كه 500 هزار ليره وام دريافتى از انگلستان را پس بدهد و از اينپس تا مدت ده سال فقط از دولت روسيه وام بگيرد و ضمنا تا سال 1910 اقدام به ايجاد راهآهن نكند . به سال 1902 ايران وام تازهاى به مبلغ 10 ميليون روبل از روسيه گرفت .
تا پيش از جنگ جهانى اول رويهمرفته روسها 146 ميليون روبل در ايران سرمايه - گذارى كردند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 364
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٦٤