علاوه بر امتيازهاى واگذارى به روس و انگليس ، دولت شاه يك رشته امتيازهائى به دولتهاى ديگر اروپائى واگذاشت . يك شركت بىنامونشان راهآهن و ترامواى بلژيكى به سال 1888 بر مبناى امتيازى كه گرفت ساختمان و بهرهبردارى راهآهن باريك تهران - شاه عبد العظيم را آغاز كرد و حتى ايجاد خط آهن واگن اسبى را هم در شهر تهران ، اين شركت به دست گرفت و از آن بهرهبردارى كرد . سرمايهداران بلژيكى امتياز تشكيل قمارخانه و شرابسازى و كارخانه قند را هم از ايران گرفتند . شركت يونانى « كوسيس و تئوفيلاكتوس » كه مركزش در باكو بود امتياز بهرهبردارى از جنگلهاى ايران در كنارهء درياى خزر را از دولت ايران گرفت . به فرانسويان نيز امتياز حفارى تپههاى آثار باستانى داده شد آنها اجازه گرفتند تا نيمى از اشياء كشف شده را از ايران خارج و به فرانسه بفرستند .
بازرگانى خارجى
در نيمه دوم سدهء 19 بازرگانى خارجى ايران با دولتهاى اروپائى به ميزان چشم - گيرى افزايش يافت . در آغاز سدهء 20 بسيارى از بنگاههاى بازرگانى اروپائى و شعبات آنها در ايران سرگرم كار شدند ( « شركت انگليسى بازرگانى خليج فارس » ، « شركت روسى صنعتى و بازرگانى در ايران و آسياى ميانه » ، شركت هلندى « گوتز و پسر » ، شركت سوئدى « تزيگلر » و غيره ) . بيش از 80 % سرمايههاى خارجى كه در ايران به كار مىرفتند ، روسى يا انگليسى بودند .
به سال 1901 روسيه و به سال 1903 انگلستان با ايران يك قرارداد گمركى امضاء كردند كه به موجب آن عوارض گمركى كالاهاى وارداتى به ايران يا كاملا از ميان رفت يا به ميزان چشمگيرى كاهش يافت . اين چگونگى راه ورود كالاهاى انگليسى و روسى را به خاك ايران گشود .
بازرگانى خارجى ايران سرشت مستعمراتى داشت . واردات بارها بيش از صادرات بود و كسرى موازنه صادرات و واردات كشور هرسال به زيان دولت ايران رو به فزونى بود .
اقلام وارداتى ايران در درجه اول ، پارچههاى نخى ، پشمى ، ابريشمى و پس از آن شكر ، چاى ، نفت روشنائى ، فرآوردههاى فلزى و كالاهاى صنعتى ديگر بودند . از ايران ، پنبه ، خشكبار ، قالى ، برنج ، ابريشم ، پوست ، ترياك ، صمغ ، پشم ، تنباكو صادر مىشد . نسبت بهاى كالاهاى وارده به كالاهاى صادره ايران البته به زيان ايران بود .
پارچههاى انگليسى بيشتر از هر كالاى ديگرى به ايران وارد مىشدند . بازرگانى ايران با انگلستان هميشه به زيان ايران تمام مىشد . ميزان كالاهاى وارده از انگلستان