محمد شاه ، ميرزا تقى خان همراه ناصر الدين شاه از تبريز به تهران آمد و به عنوان نخست - وزير و فرمانده ارتش انتخاب گرديد ، و بنابر شغلى كه به عهده او واگذار گرديد لقب امير نظام به او اعطا گرديد .
هنگاميكه ميرزا تقى خان به مقام نخستوزيرى رسيد ، كوشش كرد تا اصلاحاتى به منظور استوارى حكومت مركزى و محدود كردن نفوذ دولتهاى بيگانه بهويژه انگلستان در ايران ، انجام دهد . نخستينبار او به كار اصلاحات در ارتش پرداخت . با بىانضباطى يكانهاى ارتش و فرماندهانش به پيكار برخاست ، برآن شد حقوق سربازان را مستقيما از صندوق دولت پرداخت كند .
ميرزا تقى خان به منظور كاهش ناخشنودى و جلوگيرى از جوشش دهقانان برآن شد در چارچوب مقررات مشخصى استثمار دهقانان را به وسيله خانها محدود كند . براى اخذ بهرهء مالكانه و وظايف دهقانان قوانين معينى كه البته باز هم به سود خانها بود ، وضع كرد .
او مىخواست تا از فشار بىاندازه روى دهقانان كه انگيزه برانگيختن آنها به شورش بود ، جلوگيرد ، اين گونه رژيم فئودالى موجود را به ناپايدارى كامل تهديد كرد . تقى خان اين اقدامات را مانند همه طرحهاى اصلاحى ديگر تنها به منظور استوارى قدرت دولت مركزى انجام داد ، چون برقرارى چنين ضوابطى براى سركوبى قيامهاى تودهاى و جلوگيرى از طغيان خانها ضرورت داشت ، حتى از فشار دولتهاى خارجى روى ايران مىكاست .
در ميان دولتمردان نامدار ايرانى ، ميرزا تقى خان از همه بيشتر با نفوذ روزافزون انگليسها در ايران مخالفت مىورزيد ، او كوشش داشت از فشارهاى اسارتبار دولتهاى بيگانه روى ايران بهكاهد و مىخواست دولت ايران در اجراى سياستهاى داخلى و خارجيش مستقل باشد . شاهزاده دولگوروكى به وزير امور خارجه دولت تزارى ، نسلرود نوشت كه هنگام قيام فئودال بزرگ ، سالار ، در خراسان تقى خان مىترسيد كه انگليسها در امور داخلى ايران مداخله كنند . انگليسها بگونهاى پيوسته سياست ناتوان كردن دولت ايران را دنبال و از روحيهء جدائىخواهى خانهاى مرتجع پشتيبانى مىكردند . به قول دولگوروكى امير نظام گفت : « ما نه مىخواهيم خراسان ، مصر ثانى شود و نه آنها ( يعنى انگليسها ) امكان مداخله در امور داخلى ايران را داشته باشند » .
ميرزا تقى خان چهرههائيرا كه مطيعانه فرمانهاى نمايندگان دولت انگليس را اجرا مىكردند از مقامهاى مهم دولتى بر كنار كرد و كسانى را سركار گذاشت كه كمتر در برابر خارجيان تسليمپذير بودند . ضمنا ميرزا تقى خان به عنوان هواخواه نزديك روسها شهرت يافت ، او مىپنداشت كه سياست دولت روس در جهت منافع دولت ايران است .
تقى خان ضمن تلاشش براى بهبود بخشيدن اوضاع مالى كشور پيكار گستردهاى را
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 352
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٥٢