تعيين شده تقريبا پايان هزاره دهم و اواسط هزاره نهم ق . م . مىباشد ، اما آثارى شبيه به اينها تقريبا در هزار سال ق . م . نيز بدست آمده است . بهطوركلى اين آثار مربوط به دورهء پيشرفت اقتصاد جامعه بهسوى دامدارى و كشاورزى بوده ، اما قسمتهائى به دوران اقتصاد شكار كه عقبافتادهتر از اين دوره است مربوط مىشود . در دورههاى بعدى ، اقتصاد نو نقش اصلى را داشته است . در حد فاصل اين دو دوره بايد تا اندازهاى پيدايش روستا و ايجاد كلبههاى گلى را براى ساكنان بهشمار آورد .
نخستين ساختمانهاى گلى در قشرهاى گنج دارا ديده شد و زمان آنها به اواسط هزاره هشتم ق . م . تا اواسط هزارهء هفتم مىرسد . در قسمت زيرين اين آثار ديوارهائى با خشت صاف يا محدب به طول يك متر و تختهسنگ كشفشده كه روى آنها را با گل اندودهاند ؛ عمارتها بهگونهاى بىنظم و نزديك بهم ساخته شدهاند . بعدها عمارتهاى مكعبى شكل با اجاقهاى خشتى بدست آمده ، در قشر بالائى آجرهائى با اندازههاى كوچك بهكار رفته است در آجرهاى قشر بالائى ردهاى سم دامها ديده شده كه بعدها زير آفتاب خشك گرديدهاند .
بقاياى استخوانهائى كه در اين تپه كشف شده مربوط به حيوانات اهلى ازجمله بز بوده است . از آثارى كه بدست آمده چنين برمىآيد كه ساكنان مقدار زيادى مواد گياهى و غلات را به عنوان خوراكى مصرف مىكردند ، وجود آسياب دستى ، هاون و غيره در اينجاها دليل بر اثبات اين موضوع است ، حتى تاپوهاى بزرگ گلى براى انبار كردن غله و ظروف خيلى بزرگ كه ضخامت ديوارهء آنها در حدود 4 سانتيمتر بوده ديده شده است . اينگونه ظروف در نوع خود كهنترين بهشمار مىروند از آنها در آسياى باخترى فراوان ديده شدهاند . در گنج دارا مقدارى از اين ظروف كه با كيفيت عالى تهيه و در اجاقهاى مخصوصى پخته شده بودند ، بدست آمده است .
مثلا تا به امروز آثارى در شمال شرقى لرستان ، مانند تپهء عبد الحسين ( در دره حوا ) كشف گرديده كه به سبك سفالهاى نخستين ساخته شدهاند . در قسمتهاى ديگر لرستان در درهء خوليلان ، در تپه گوران آثارى كشف شده كه گوياى دگرگونى فرهنگى در پايان هزاره هشتم تا نخستين قرنهاى هزاره ششم مىباشند . و نخست در اينجا انسانها در مسكنهاى نيمه زاغهاى و كلبهها مىزيستند و ظروف گلى ديده نمىشد ، رفتهرفته سفال و در پى آن خانههاى خشت و گلى كشف گرديد . وضع زيربنا و روبناى اين خانهها به بهبودى گرائيد روكشهاى گچى روى ديوارها به چشم مىخوردند . سفالهاى نقش و نگاردار پيدا شدند ، نقشهاى نخستين تنها شامل چند خط بودند . از اواسط هزارهء هفتم ق . م . تصويرهاى پيچيدهترى روى سفالها رسم مىگرديد . سفالهائى كه نقوش هندسى روى آنها ترسيم شده بود ، حتى در كردستان و چند منطقه ديگر بدست آمده است .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 30
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٠