شايانى كرد - تقريبا در حدود هزاره يازدهم تا دهم ق . م . هواى ايران و مناطق همسايهاش به گرمى و خشكى گرائيد ( مثلا در همان هنگام دورهء يخبندان مناطق شمالى آسيا و اروپا پايان يافت ) .
در مناطق كوهستانى آسياى باخترى انسانها به اهلى كردن برخى از حيوانات پرداختند و گياهان كشت شده از قبيل گندم و جو پديد آمدند و اين پديده پايهء اقتصاد كشاورزى در قسمت باخترى دنياى كهن گرديد . جو و گندم خودرو به مقدار فراوانى در مناطق كوهستانى سوريه ، فلسطين ، جنوب تركيه ، كردستان و لرستان يافت مىشد . بنا به نظريهء باستانشناسان ، نخستين بار در تاريخ ، كشف اين غلات در جهان آغاز گرديد . دامدارى نيز بيشتر از هر جاى ديگر در آسياى باخترى رواج يافت ( كهنترين نشانههاى دامدارى در كردستان ديده شده است ) . نخست دامدارى و كشاورزى همزمان آغاز گرديدند و اين موضوع باعث پديد آمدن اقتصاد كشاورزى - دامدارى گرديد .
در هزارهء يازدهم - دهم ق . م . ساكنان زاگرس ايران - عراق دانههاى غلات خود رو را به عنوان غذا مىخوردند و در عينحال به اهلى كردن دامها مىپرداختند . در آغاز هزارهء نهم ق . م . در اين مناطق دامهائى مانند بز ، گوسفند پديد آمدند و گويا اينها خوراك گوشتى انسان را تأمين مىكردند ، ضمنا مقدارى آسياب دستى ، هاون ، دسته هاون و ابزارى داسمانند براى درو از آنزمان بدست آمده . هنگامى كه كشت و پرورش غلات آغاز گرديد . براى گردآورى محصول ، خودبهخود گروهى از مردم گرد هم آمدند و اين گونه روستاهائى پديد آمد ، احتمالا در آغاز آسايشگاه اين كشتكاران فصلى بود و در غارهاى نزديك كشتزارها بهگونه گروهى مىزيستند . رفتهرفته زندگى در اين روستاها بهگونهء هميشگى درآمد و حتى منزلگاههاى گروهى آنها گسترش يافت . اين اقتصاد بهگونهاى بود كه امكان داشت ، گروهى از انسانها در يك نقطه متمركز شوند ، باهم كار كنند و غذا بدست آورند . در اين هنگام اين انسانها در كلبهها يا نيم زاغههائى كه كفشان سنگى بود ، زندگى مىكردند .
در ايران اين گونه منزلگاهها در آسياب ( تپهاى نزديك قرهسو نزديك كرمانشاه ) ديده شده ، در اينجا كف منزلگاه به قطر ده متر با تختهسنگ فرش گرديده است . در قشر زيرين گنج دارا ( در دره گاماس آبا ، منطقه هرسين ) نيز چنين جائى بدست آمده است . ابزار سنگ چخماقىاى كه در اينجاها كشف شده ويژهء فرهنگ اشتراكى زاگرس در آن زمان و از نوع دورهء مزوليت مىباشد ، اما قسمتى از ابزار سنگى خشن يا تراشيده شده و پرداخت شدهء زمان نئوليت نيز در اين مكان يافت شده است .
تاريخى كه بهوسيله روش راديو كربن براى اين آثار در درههاى شانيدار و گنج دارا
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 29
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٩