كاروانرو داخل ايران يا صدور از راه دريائى بهشمار مىرفت اين كالاها معمولا از هندوستان ، چين ، عربستان و كشورهاى اروپاى باخترى به آن جزيره وارد و به مقصدهايشان صادر مىشدند . بيدرنگ پس از كشف راههاى دريائى پيرامون افريقا و هندوستان به وسيله واسكودگاما به سال 1498 ، پرتقاليها با ناوگان جنگى نيرومند چند نقطه را در كنارههاى افريقا و حتى نقاطى را در باختر هندوستان ( گوا و غيره ) اشغال كردند . به سال 1507 پرتقاليها هرمز را گرفتند و بعدا آن را از دست دادند ، اما به سال 1515 دوباره آن را تصرف كردند ، اينبار آن را استوار نگاهداشتند . هرمز از لحاظ صدور ابريشم به اروپاى باخترى ، براى ايران بسيار اهميت داشت . ايران برآن بود ، ابريشم را از راه خاك عثمانى كه با او دشمنى مىورزيد ، صادر نكند ، چون مبالغ زيادى بابت عوارض ترانزيت از طريق راههاى دريائى هرمز ، دريافت مىكرد . مذاكرات دربارهء شرايط صدور ابريشم از راه هرمز با پادشاه اسپانيا و پرتقال ، به نتيجهاى نرسيد . در اين هنگام دولت شاه تا اندازهاى به كمپانى انگليسى هند شرقى گرايش يافت ، چون اين كمپانى بدون واسطه ابريشم ايران را مىخريد ، بنابراين سود بيشترى را نصيب ايران مىكرد . به سال 1620 كمپانى هند شرقى ناوگانش را به منظور تصرف هرمز در اختيار شاه عباس گذاشت . بيگلربگى فارس امامقلى خان پسر سردار نامدار اللّهورديخان فرماندهى ارتش شاه را به عهده داشت . در پى عمليات مشترك ارتش شاه و ناوگان كمپانى هند شرقى ، هرمز تصرف شد و پرتقاليها بيرون رانده شدند . شاه عباس كه ناوگان نيرومندى براى دفاع از هرمز در اختيار نداشت و از سوئى نمىخواست بندر جزيرهاى هرمز پايگاهى براى ناوگان كمپانى هند شرقى باشد ، ناگزير بندر تجارتى را به ساحل قارهاى تنگه منتقل كرد و لنگرگاه تازهاى به نام بندر عباس بنا نهاد .
كمپانى هند شرقى به ازاى كمكى كه به شاه كرد ؛ امتيازهائى گرفت ، قسمتى از اين امتيازها حق دريافت سهمى از درآمد گمرك بندر عباس و گماشتن نمايندگان بازرگانى در آن بندر بود .
اما انگليسها انتظارى بيش از اين چيزها را داشتند ، آنها مىخواستند ، در مالكيت هرمز با دولت ايران شريك شوند و حق انحصارى صدور ابريشم از ايران به اروپاى باخترى را به دست آورند و ضمنا حقوق برونمرزى براى رعاياى انگليسى در ايران به دست آورند . از آنجاكه نتوانستند اين امتيازات را بگيرند روابط انگليسها با ايران به تيرگى گرائيد . ديرى نپائيد عمال تجارتى هلندى در بندر عباس پيدا شدند و با انگلستان به رقابت پرداختند .
به سال 1623 شاه عباس اول دوباره جنگ با تركها را آغاز كرد ، بغداد و كليهء سر - زمين عراق عرب ازجمله شهرهاى مقدس شيعيان از قبيل نجف ، كربلا و حتى جازير ( بين النهرين عليا ) به تصرف ارتش شاه درآمد ، اين جنگ با كاميابيهاى متناوب ادامه يافت
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٦٥