آمدند ، سازمان داد . شمارهء چريكهاى قزلباش كه از دولت حقوق مىگرفتند ، به 30 هزار تن كاهش يافت . بهطوركلى در زمان شاه عباس 120 هزار تن رزمنده وجود داشت كه از ميان آنها 45 هزار تن جزو ارتش منظم و 75 هزار تن چريك فئودالى بودند . در زمان جانشين شاه عباس شمارهء ارتش منظم كاهش يافت .
تاريخنگار انگليسى ملكلم ضمن نوشتن تاريخش ادعا كرده است كه گويا شاه عباس اول سازمان چريكهاى عشايرى قزلباش را منحل و بهجاى آنها سازمان چريكى تازهاى به نام « شاهسون » به وجود آورده است . هماكنون نادرستى اين ادعا به ثبوت رسيده است .
از منابع تاريخى ديگر استنباط مىشود كه چريكهاى عشايرى قزلباش وجود داشتهاند . از نوشتههاى اسكندر منشى چنين برمىآيد كه 15 عشيره قزلباش با 35 امير فعاليت مىكردهاند .
فقط عشيره تكليو كه اغلب باعث شورش مىشد ، طبق فرمان سال 1596 ، منحل اعلام و ازهم پاشيده شد .
اصلاحات نظامى شاه عباس اول نيز داراى اهميت سياسى بود . تشكيل كادر دائمى ارتش از اهميت چريكهاى فئودالى ( كه هميشه قابل اطمينان نبودند ) كاست و نقش سياسى اشراف قزلباش و عشاير كوچنشين ديگر ترك را ، ضعيف كرد .
در زمان شاه عباس اول قدرت مركزى حكومت استوار شد و دستگاه ديوانسالارى كه ايرانيان گردانندگان آن بودند ، گسترش يافت . عناصر ايرانى تسلط سياسى را به دست گرفتند ، اگرچه نقش عناصر ترك در دستگاه حكومت بهويژه در ارتش هنوز بسيار مهم بود .
اصلاحات شاه عباس اول باعث رشد نيروهاى توليدى و افزايش اهميت سياسى استانهاى ايرانى در چارچوب حكومت صفوى گرديد .
ايران داراى يك حكومت متمركز گرديد ، اگرچه دولت شاه كاملا موفق نشد روند پراكندگى فئودالى را از بن بركند .
سياست شاه عباس اول كه به سوى پيشرفت اقتصادى ايران مركزى گرايش داشت تا اندازهاى گوياى اين مسئله است كه نقش رهبرى سياسى از اشراف كوچنشين آذربايجانى به ديوانسالاران شهرى ايرانى منتقل گرديد . قشر اخير پيوندى ناگسستنى با مالكان فئودالى دولت و بازرگانان بزرگى كه به كار تجارت خارجى مىپرداختند ، داشت . اين سياست به ويرانى شهر ارمنىنشين جلفا واقع در كنارهء رود ارس و كوچ دادن اجبارى ساكنان آن شهر به اصفهان گرائيد ، منظور از اين كار آن بود كه مركز بازرگانى بينالمللى ابريشم كه در سده 16 جلفا بود ، به داخل ايران منتقل شود و راه كاروانرو بازرگانى ابريشم از طريق اصفهان و خليج فارس رونق گيرد . ضمن اين كوچ اجبارى نيمى از ارامنه جلفا از زور گرسنگى ، بيماريهاى واگيردار و حملهء راهزنان كوچنشين تلف شدند . براى اسكان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 262
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٦٢