گرديد : سلطان مراد صاحب عراق عرب و عراق عجم و فارس گرديد و شاهزاده الوند مالك آذربايجان و ارمنستان شد .
فرهنگ و ايدئولوژى ايران در سدههاى 13 - 15
استيلاى مغولان موقتا زندگى فرهنگى ايرانيان را به راه نيستى كشاند . حكومت ايلخانيان مغول كه از زمان هلاكو خان آغاز شده بود ، به ادبيات و شعر فارسى توجه نداشت ، چون مغولان زبان فارسى را به خوبى نمىفهميدند ، اما ايلخانيان با علاقه دانشمندان را به خدمت گرفتند : اين دانشمندان شامل پزشكان ، رياضىدانان كه از آنان براى اداره كار - هاى مالى حكومت و ساختمان بهره مىبردند ، كيهانشناسان كه از آنها براى ستارهشناسى در دربار استفاده مىكردند ، تاريخنگاران به منظور نوشتن تاريخ ستايشانگيز از اشغالگران مغول و خوب جلوه دادن اعمال چنگيز خان و نوادههايش ، بودند . در زمان هلاكو خان رياضىدان و كيهانشناس نامدار نصير الدين طوسى رصدخانه بزرگى را در مراغه بنيان نهاد و كتابخانهايرا با 20 هزار كتاب داير كرد ؛ در اينجا همراه با دانشمندان محلى ، ستارهشناسان هندى و چينى هم كار مىكردند . در مرز سدههاى 13 - 14 تأسيسات وزير رشيد الدين قابل ذكر است در تبريز محلهاى به نام رشيديه وجود داشت كه متعلق به نامبرده بود ، او در تبريز كتابخانهايرا بنياد نهاد كه 60 هزار كتاب داشت ، ضمنا چند مدرسه كه در هريك 6 الى 7 هزار دانشجو درس مىخواندند بنيان گذاشت ، در اين شهر بيمارستانى شامل مؤسسات علمى ساخت ، در اين بيمارستان 50 جراح ، چشمپزشك و متخصصان رشتههاى ديگر پزشكى كار مىكردند . در ميان اينان پزشكان سوريهاى ، مصرى ، هندى و چينى هم ديده مىشدند . بيمارستان ديگرى در همدان بنيان گذاشت . غازان خان هم به فرهنگ ايرانى آشنا بود و به چند زبان تسلط داشت بيمارستانى بزرگ و چند مدرسه در تبريز بنا كرد .
معمارى ايرانى در اين دوره نمونههاى هنرى فراوانى را ارائه داده است . ظاهرا در سدهء 13 مقبرهء بدون تاريخى كه منصوب به علويان است ساخته شده - اين مقبره گنبد علويان نام دارد . در سدهء 13 - آغاز سدهء 14 مقبرههاى چند پهلوى گنبدى شكلى به گونه مقبرههاى مغولى در مراغه ، سلماس ، اصفهان ( مقبره امامزاده جعفر ) و شهرهاى ديگر ساخته شدهاند . در مرز سدههاى 13 - 14 ساختمانهاى مهمى در تبريز و حومه آن بنا گرديدند ، از آن جمله ، مقبره غازان كه داراى گنبدى بسيار بلند و با سنگ مرمر تزئين شده بود ، و همچنين مسجد وزير ، تاج الدين عليشاه گيلانى بودند . « 1 » برخى از ساختمانهاى مهمى
هامش
( 1 ) . اين يادگارها هنگام جنگهاى ايران - ترك در مرز سدههاى 16 - 17 ويران گرديدند .