كه در آغاز سدهء 14 ساخته شدند ، به شرح زيراند مسجد - مقبرهء هشت پهلو و گنبددار الجايتو خان در سلطانيه ؛ مسجدى در ورامين با سردر نوكتيز و گنبد كه با كاشىهاى لعابى رنگارنگى پوشيده شده است . كندهكاريهاى عالى محراب الجايتو خان در مسجد جامع قديمى اصفهان بسيار جالب است .
در سدهء 15 يك مسجد عظيم در مشهد ساخته شد ، اين مسجد به نام گوهرشاد ، زن سلطان شاهرخ بنا گرديده است ؛ مدرسه سلطان حسين در هرات نيز در همان زمان ساخته شد .
ضمن ساختمان مسجدها ، مقبرهها ، كاخها تزئينات كندهكارى و گچبريهاى ظريف و زيبا به منظور روكشى ساختمانها به كار رفته است ، بيشتر اين تزئينات روى سردرها ، گنبدها و ديوارها انجام مىگرفت ضمنا كاشىكاريها و موزائيكهاى زيبا ازجمله تزئيناتى بود كه براى روكشى ساختمان به كار مىرفت .
نمونههاى عالى هنر مينياتور ايران در آنزمان به چشم مىخورد . بسيارى از دست نوشتههاى زيبا كه با مينياتورهاى بسيار عالى مزين شدهاند از آنزمان به دست آمده است .
مينياتورهاى سدههاى 13 - 14 مايهء چينى دارند و به نظر مىرسيد كه اين سبكها به وسيلهء مغولها به ايران منتقل شدهاند . مينياتورهاى ايرانى اين دوره از لحاظ نمايش فرم لباسهاى مغولى و ايرانى از اهميت بسيارى برخوردارند . در سدهء 15 آموزشگاهى براى تعليم هنر مينياتور در هرات تشكيل شد ، استاد بزرگ اين هنر بهزاد ( تقريبا به سال 1455 متولد و پس از سالهاى 1535 / 36 درگذشته است ) بود . هنر ديرين ايران يعنى خوشنويسى نيز پيشرفت قابل ملاحظهاى كرد .
در اين دوره سرودن اشعار كلاسيك به زبان فارسى نيز رايج شد . شاعر نابغه ايرانى سعدى ( 1182 - 1292 ) استاد نظم و نثر فارسى و نويسنده معروفترين داستانهاى اخلاقى در جهان ، به خلق آثار منظوم و نثر به نام گلستان و بوستان و همچنين مجموعهء غزلهائى در مرثيهء تصرف بغداد به وسيله هلاكو خان و غيره ، همت گماشت .
يكى از بزرگترين شاعران ايرانى حافظ ( شمس الدين محمد 1320 - 1390 ) بود .
او هم مانند سعدى در شيراز مىزيست . ديوان ( مجموعه اشعار ) حافظ اثرى هنرى ممتاز و در نوع خود بىهمتاست .
از شاعر بلندپايه ، ابن يمين ( به سال 1368 درگذشت ) كه در جنبش سربداران شركت داشت اشعار مردمى و ضد فئودالى باقيمانده است ، عبيد زاكانى ( به سال 1370 درگذشت ) ضمن هجونامهاش بگونهاى خشمگينانه ، تباهكارىها ، سالوسىها و مفتخوريهاى اشراف را فاش ساخته است . تاريخنگارى ايران در سدههاى 13 - 14 از پيشرفت قابل ملاحظهاى برخوردار بود .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 241
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٤١