برادر و جانشين غازان خان الجاتيو ( محمد خدابنده ، 1304 - 1316 ) ، سياست برادرش را دنبال كرد ، او به وزير رشيد الدين و اشراف بلندپايه تكيه كرد . اما در زمان پسر و جانشينش ابو سعيد بهادر خان ( 1316 - 1336 ) دوباره سررشتهء كار به دست اشراف نظامى مغول - ترك افتاد ، در رأس آنها امير چوپان سركرده عشاير مغولى سلدوز بود . رشيد الدين به سال 1318 اعدام گرديد و شكل حكومت به وضع پيش از غازان خان ، با همان سنتها و روشها ، برگشت . تاريخنگار وصاف درباره افزايش ماليات در فارس به سال 1318 مطالبى نوشته است . پس از سرنگونى امير چوپان به سال 1327 ، پسر رشيد الدين ، غياث الدين محمد رشيدى به وزارت برگزيده شد ، او خواست سياست پدرش را دنبال كند ، اما نتوانست از نابودى حكومت ايلخانيان جلوگيرد .
سقوط سياسى ايران
پس از مرگ ابو سعيد در دسامبر 1335 ، دستگاه حكومت هلاكوئى عرصهء ستيزهاى داخلى دستههاى فئودال استانها ، كه هركدام يكى از افراد خانواده ايلخانى را آلت دست قرار داده بودند ، گرديد ، هريك از آنان كوشش داشتند حكومت را به دست گيرند . ازهم پاشيدن دولت ايلخانان پس از كشته شدن آخرين ايلخان به نام توگا تيمور خان به سال 1353 كه مدتى در گرگان مىزيست ، انجام گرفت .
در ايران چند دولت مستقل پديد آمدند . اينها يكى پس از ديگرى در سالهائى كه ستيز داخلى ميان دودمان مغول جريان داشت تشكيل شدند : دولت چوپانى در آذربايجان ( 1344 - 1356 ) به وسيلهء خان عشيره طلائى ( مغول ) به نام جانى بيك ( 1356 ) نابود گرديد ؛ حكومت جلايرى ( 1340 - 1411 ) نخست عراق عرب را گرفت و سپس خان عشيره طلائى را در آذربايجان مغلوب كرد ، ارمنستان و قسمتى از عراق عجم را به تصرف درآورد .
چند دودمان ايرانى كه قبلا به اطاعت ايلخانان درآمده بودند ، پس از سقوط آنها مستقل شدند . نيرومندترين اين دولتها دولت آل مظفر بود ( 1313 - 1393 ) ، اين دولت نخست يزد و سپس كرمان ( 1341 ) را تصرف كرد ، فارس و مركز آن شيراز را به سال 1354 گرفت و قسمت عمده عراق عجم و اصفهان را به متصرفات خود ملحق كرد ؛ دولت كوچك هرات ( دودمان كورتها ، 1245 - 1389 ) قلمرو اين حكومت قسمت شرقى خراسان ، افغانستان كنونى و سيستان بود . از دولتهاى درجه دوم دولت بندرى هرمز قابل ذكر است اين دولت هردو ساحل خليج فارس را در اختيار داشت . در نتيجهء حمل كالاهاى بازرگانى از هندوستان ، چين ، عربستان به كشورهاى غربى ، و وجود بازرگانان واسطه در هرمز ،