1211 ) را تشكيل داده بودند ، ازهم پاشيد . قلمرو نخستين سامانيان كه در جنوب و غرب رودخانه آمودريا قرار داشت - خراسان ، خوارزم ، سيستان و افغانستان كنونى - به وسيله پسر سبكتكين ، سلطان محمود غزنوى اشغال شد ( 998 - 1030 ) . محمود پس از 17 بار لشكركشى به هندوستان قسمت شمال غربى آن سرزمين را به متصرفات خود ملحق كرد .
اين لشكركشىها زير شعار « جنگ به خاطر دين » و عليه بتپرستان هندى انجام مىگرفت ، اما منظور از آنها عملا به چنگ آوردن غنائم جنگى بود ؛ تنها در يكى از اين جنگها 20 ميليون درهم پول و كالاهاى گرانبها ، 57 هزار اسير برده و 350 فيل نصيب لشكريان محمود شد . محمود با دودمان بويه هم به جنگ پرداخت و شهرهاى رى ، همدان و اصفهان و توابعش را از آنان پس گرفت ( 1029 ) .
غزنويان ضمن تكيه به دستگاه ديوانسالارى كشورى و گاردهاى ترك كه از اشراف نظامى غلامان بودند توانستند حكومت متمركز و نيرومندى را پديد آورند . اين سياست ، و همچنين افزايش روزافزون مالياتها و اعمال بيدادگرى در مورد وصول آنها ، نهتنها دهقانان بلكه مردم شهرى را به ورشكستگى كشاند ، ضمنا قسمتى از مالكان زمين بهويژه فئودالهاى قديمى ايرانى از قبيل دهگانها و حتى توانگران شهرى از اين سياست محمود ناخشنود بودند . ناخشنودى دهقانان ضمن گسترش قيام قرمطيان ظاهر گرديد ، اما اين قيام به سختى به وسيله غزنويان زير پيگرد قرار گرفت .
تشكيل دولت سلجويان
در پهنهء پهناور دشتهائى از مصب دونا تا مغولستان ، در قديم عشاير كوچنشين ترك كه همه دامدار بودند ، زندگى مىكردند . ضمن سدهء دهم در ميان عشاير كوچنشين منطقهء دشتهاى آسياى ميانه ، روند ازهمپاشيدگى جوامع عشايرى كوچنشين و روابط پدرسالارى ، در حال پيشرفت بود . اشراف قبايل كوچنشين كه در سايهء افزايش شماره دامها و به دست آوردن غنائم جنگى فراوان ثروتمند شده بودند ، كمكم در سرزمينهاى پهناورى كه به عنوان چراگاه از آنها بهره مىبردند مستقر ، اين گونه زمينه فئوداليزه كردن كوچ - نشينان را فراهم و تودههاى كوچنشين را به اشراف كوچنشين وابسته كردند . اين اشراف زير پوشش روابط پدرسالارى تودههاى كوچنشين را استثمار فئودالى مىكردند . موضوع بردگى در ميان كوچنشينان به عنوان وسيلهاى براى توليد به كار نمىرفت ، اما حتى پس از فئوداليزه شدن كوچنشينى ، نظام بردگى رواج داشت . اتحاد عشاير كوچنشين مبناى تشكيل يك دولت متحد از اين كوچنشينان گرديد . از اواسط سدهء دهم خانوادههاى بالا و پس از