شعارهائى مبنى بر برابرى اجتماعى همه مردم ، غير از بردگان ، مىدادند ، پيشنهاد مىكردند تمام اموال بايد همگانى باشد و نعمتهاى خدا بگونه متعادل ميان مردم تقسيم شود .
شايان دقت است ، قرمطيان كه راديكالترين فرقههاى مسلمان بهشمار مىآمدند ، با اينهمه قانون بردهدارى را لغو نكردند ، فقط عقيده داشتند بردههاى شخصى مانند كالا بايد در اختيار همگان باشند و همهء جامعه از كار آنها بهره بردارد . مركز اين فرقه در كوفه بود .
قيام قرمطيان همزمان در سوريه و بحرين انجام گرفت ( 900 - 902 ) . قرمطيان بحرين به سال 899 موفق شدند در لحسا ، مركز اين جزيره حكومتى تشكيل دهند ، در آنجا آنها كوشش كردند كه جامعهء آزاد ايدآلى خود را كه بر پايه بردگى اجتماعى استوار بود ، بنيان نهند ، حكومت قرمطى لحسا تا نيمه سده يازدهم دوام داشت ، ساكنان بحرين ماليات نمىپرداختند هزينه حكومت از راه غنائم جنگى تامين مىشد ؛ دولت كه مالك سى هزار بردهء افريقائى بود به رايگان آنها را براى كار در باغها و مزارع در اختيار مالكان مىگذاشت .
از آغاز سدهء دهم تا سال چهلم آن سده ، غالبا قيامهاى قرمطيان در خراسان و آسياى ميانه روى مىداد . ضمن قيامهاى استانهاى هرات به سال 907 - 908 ، در كنار قرمطيان ، خوارج و مزدكيان هم شركت داشته ؛ بيشتر از قيامكنندگان ، دامداران و مالكان جز بودند . در مرز سدههاى نهم و دهم ، روند ازهمپاشيدن خلافت عباسى ادامه داشت . جامعهء فئودالى اوليه در ايران كه شامل نظامهاى پدرسالارى و بردهدارى نيز بود ناگزير تبديل به جامعه فئودالى پيشرفته گرديد ، در اين جامعه شكل مالكيت ارضى فئودالى به كاملترين وجهى رواج يافت ، تقريبا تمام تودههاى دهقانى ناگزير به فئودالها وابسته شدند و كار بردگى از لحاظ اقتصادى مفهوم خود را از دست داد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 196
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٩٦