و اشراف لشكرى را در دستگاه حكومت از ميان ببرد ، بنابراين از مسيحيان پشتيبانى مىكرد ( به اين انگيزه اشراف و روحانيان به او لقب گناهكار دادند ) و هواخواه ايجاد حسن روابط با امپراطورى بيزانتين بود . اين شاهنشاه سرانجام قربانى توطئههاى اشراف ايرانى شد .
در طول سدهء پنجم روابط ميان ايران و بيزانتين صلحآميز بود . اين چگونگى به هردو دولت در سدهء پنجم امكان داد كه نيروى خود را صرف دفع هجوم قبايل كوچنشين كنند . اين جريان هردو دولت را وادار كرد تا دربارهء دفاع مشترك گذرگاههاى كوهستانى قفقاز با يكديگر به گفتگو پردازند - آلدنها ، دربنديها و تا اندازه هونها غالبا از قفقاز شمالى به متصرفات ايران و بيزانتين هردو هجوم مىبردند . ايران ناگزير بود در گذرگاههاى كوهستانى دژهائى برپا و پادگانهائى را در آنجاها بگمارد - بيزانتين هم براى اين كار كمك مالى مىكرد .
منابع تاريخى پيكار ميان ايران و كيداريتها را در نيمه اول قرن پنجم و افتاليتها را در نيمه دوم سدهء پنجم و نيمه اول سده ششم بگونه كوتاهى ياد كردهاند . نژاد اين قبايل كوچنشين به روشنى معلوم نشده است . بهرام پنجم ساسانى معروف به گور ( 421 - 438 ) و يزدگرد دوم ( 438 - 457 ) در سرزمينهاى خراسان و تخارستان با اين قبايل زدوخورد كردهاند . در نيمهء دوم سدهء پنجم افتاليتها دولت نيرومندى پديد آوردند و تخارستان ، سغد و حتى استانهاى ديگر آسياى ميانه را تصرف كردند . شاه فيروز ( 459 - 484 ) ساسانى ضمن نبرد با افتاليتها شكست خورد و اسير آنها گرديد ، و براى آزاديش ناگزير شد مبلغ گزافى تاوان بپردازد و مناطق واقع در شرق مرو را به آنها واگذارد . ضمن جنگ ديگرى با افتاليتها فيروز شكست خورد و كشته شد .
بهرام پنجم ( گور ) و يزدگرد دوم بر خلاف سياست يزدگرد اول كوشش داشتند اشراف و روحانيان را از خود خشنود گردانند . بنابراين يزدگرد دوم در انديشه آن بود كه خود - مختارى ارمنستان را از ميان ببرد و مسيحيان آن سرزمين را اجبارا به دين زرتشتى برگرداند و به خيال خود اين استانها و كشورهاى ديگر ماوراء قفقاز را ايرانى كند . ماليات هاى كلانى براى ارمنستان بسته شد ، بيشتر مقامات عالى به اشراف پارسى محول گرديد .
يزدگرد دوم به بهانهء وجود خطر از سوى كوچنشينان به مدت 7 سال چريكهاى سوار شاهزادهنشين ارمنستان را دور از زادگاه خود و در مرزهاى خاورى مأمور كرد . به سال 450 ميلادى يزدگرد دوم از شاهزاده ارمنستان خواست كه دين زرتشتى را بهپذيرد و او را تهديد كرد درصورتيكه از اين كار سرباز زند از حق مالكيت و حاكميت آن سرزمين محروم خواهد شد . اما باوجوداينكه تقريبا چريكهاى ارمنى در محل نبودند ، يك قيام
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٦٥