يكى از مسائل عادى بود . اسپارتىها كه در آن هنگام پيشرو نيروهاى يونانى بهشمار مىآمدند برآن شدند ، بهعنوان مزدوران يونانى به كورش كمك كنند . ديرى نپائيد كه در حدود 13 هزار يونانى به خدمت كورش درآمدند . در اين هنگام كه جريان قيام به اوج خود رسيده بود ، اسپارت با مصر متحد شد .
به سال 401 ق . م . كورش با كليه لشكريانش از سارد به سوى بابل رهسپار شد و تا رسيدن به كوناكسا در كنار دجله كه 90 كيلومتر با بابل فاصله داشت ، به مقاومتى برنخورد .
در آنجا ارتشى زير فرماندهى آبروكم و نيروى برگزيدهاى كه در التزام اردشير بودند ، استقرار داشتند . در 3 سپتامبر 401 ق . م . جنگ سختى ميان دو طرف درگرفت . جناح راست نيروهاى اردشير دوم بهوسيلهء مزدوران يونانى كه سردار آزموده اسپارتى به نام كلئآرخ آنها را فرماندهى مىكرد ، ازهم پاشيد . دوستان يونانى به كورش توصيه مىكردند جانش را به خطر نيندازد ، اما همين كه اردشير دوم را ديد ، به او حمله كرد و اين گونه از سپاهيانش عقب افتاد . كورش كوچك موفق شد اردشير دوم را زخمى كند ، اما خودش هم در همانجا كشته شد . نيروى شورشى كه فرماندهشان را از دست دادند ، شكست خوردند .
فقط مزدوران يونانى توانستند نظم را در ميان صفوف خود برقرار كنند و عليرغم مقاومت ارتش پارس موفق شدند راه خود را باز كرده و بهسوى وطنشان برگردند . جزئيات اين راهپيمائى ده هزار نفرى را يكى از رهبران اين ستون به نام كزنفون در كتاب « آناباسيس » شرح داده است .
اسپارتىهائيكه به كورش كوچك كمك كرده بودند هماكنون در انتظار عمليات كينه جويانهاى از سوى پارسها بودند ، بنابراين برآن شدند به تعرض پردازند و به سال 396 ق . م . نيروئى را زير فرماندهى اگسيليا در كنارههاى آسياى صغير پياده كردند . پاريساتيد به توطئه عليه دشمنان پسر كشتهاش پرداخت و به بهانههاى گوناگون وسيلهء اعدام آنها را فراهم آورد . تيسافرن هم كه متهم به سستى در برابر اسپارتىها شد ، دچار چنين سرنوشتى گرديد . بهجاى او تيفراوستر به آسياى صغير مأمور شد ، او به تحريك و تطميع شهروندان شهرهاى يونانى عليه اسپارتىها پرداخت . به سال 393 ق . م . اگسيليا ناگزير شد ، به وطنش بازگردد . عمليات جنگى ادامه يافت . اما سرانجام زر پارسى بر زور يونانى چيره گرديد ، و در سال 386 ق . م . اسپارت به بستن پيمان صلحى با پارسيان خشنودى داد ، شرايط اين پيمان از سوى اردشير دوم ديكته شد ( اين پيمان به نام صلح « پادشاهى » يا « آنتالكيدى » به نام سفير اسپارت ناميده شده است ) . براى اين منظور سفيران بيشتر دولتهاى يونانى وارد سارد شدند ، اما گفتگو به تأخير افتاد ، چون آتنىها برخى از شرايط صلح را كه پارسيان پيشنهاد كرده بودند ، رد كردند . معلوم شد روش تطميع از سوى پارسيان تا اندازهاى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 104
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٠٤