* نظر فخر المحقّقين فرزند علّامه رحمه اللّه در وجه اين اقربيت چيست ؟
اين است كه حمد و سورهء امام بدل است از حمد و سورهء مأموم ، به عبارت ديگر وقتى كه امام قرائت مىخواند گويا خود مأموم است كه دارد حمد و سوره مىخواند .
و لذا مكلّف عاجز از حمد و سوره متمكن است از نماز صحيح به واسطهء جماعت ، پس نوبت به فراداى بدون قرائت نمىرسد .
* پس مراد از ( و يحتمل عدمه . . . ) چيست ؟
اين است كه احتمال مقابل اين نظر هم وجود دارد و لذا ممكن است خواندن نماز به جماعت براى عاجز از قرائت وجوب تعيينى نداشته باشد . بلكه او مىتواند به جماعت بخواند و الّا فرادى و بدون حمد و سوره مىخواند .
و به خاطر همين احتمال مقابل است كه علّامه با ترديد فرموده : الأقوى و قاطع فتوى نداده .
* دليل چنين احتمالى چيست ؟
وجود دو نصّ عام :
يك نصّ عام داريم كه نماز مع الجماعة چنين و چنان فضيلتى دارد كه چون مطلق است هم شامل كسانى مىشود كه قادر بر حمد و سورهاند و هم شامل كسانى مىشود كه عاجزاند .
يك نصّ عام هم داريم مبنى بر اينكه كسانى كه قادر بر حمد و سوره نيستند مىتوانند نمازشان را بدون حمد و سوره بخوانند كه اين نيز عام است يعنى چه قدرت شركت در نماز جماعت داشته باشى و چه نداشته باشى .
و لكن باز هم علّامه فرموده : بهتر است نماز را به جماعت بخوانيد چون قرائت امام قرائت مأموم به حساب مىآيد ، اگرچه احتمال مقابل را نيز ناديده نگرفته است .
* پس مراد از ( و الاوّل اقوى . . . ) چيست ؟
نظر خود فخر المحققين است مبنى بر اينكه يتعيّن عليه الصلاة مع الجماعة . لكن نه از آن جهت كه پدرم علّامه فرمود كه قرائت امام ، قرائت مأموم به حساب مىآيد .
* جهت اقربيت نماز جماعت براى عاجز از قرائت به نظر فخر چيست ؟
اين است كه وقتى يك عملى دو بدل داشت يكى بدل اختيارى و يكى بدل اضطرارى . چنانچه خود ( عمل ) متعذّر شد ، مىرويم سراغ بدل اختيارى ، چرا كه بدل اضطرارى مال زمان اضطرار است و اين كارى به حالت اختيارى ندارد و كسى هم كه اختيار دارد كارى به اضطرار ندارد .
به عبارت ديگر مكلّف ناچار مىتواند نماز فراداى بدون حمد و سوره بخواند . اما او كه چاره دارد و
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 230
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٣٠