* حاصل و خلاصهء جواب حلّى شيخ به اعتراض دور چيست ؟
اين است كه در كليهء عبادات آنچه را كه شارع قبل از امر تصوّر مىفرمايد پيكره عمل است پس از امر نيز يا به دليل عقل و يا به دليل خاصّ ، روح عمل و يا قصد قربت حاصل مىشود . فى المثل در مسئلهء صلاة ده تا از مقارنات كه پيكره نماز را تشكيل مىدهند قبل از امر تصوّر مىشوند و يازدهمين مقارن كه قصد قربت است و مربوط به مكلّف پس از امر حاصل مىشود .
علت اين مسئله هم اين است كه چگونه مىشود بدون وجود امر از مكلّف بخواهيم كه او قصد امتثال امر كند ، بايد امر صادر شود تا مكلّف قصد امتثال آن امر را بكند .
* حاصل مطلب در ( و من هنا يتّجه الفتوى به استحباب هذا الفعل . . . الخ ) چيست ؟
آوردن شاهدى است بر پاسخ حلّى خود مبنى بر اينكه ، با مراجعه به فتواى علماء متوجه مىشويم در مواردى كه عمل محتمل العبادت است فتوى دادهاند به اينكه انجام فلان عمل مستحب است ، چه مكلّف بدان كه اين عمل فى الواقع مشكوك العبادت است چه ندانند ، چه آن را به داعى احتمال مطلوبيت انجام دهند و چه به انگيزهء استحباب مسلّم به جاى آورند . چرا ؟ زيرا اگر احتياط در اوامر احتياط بهمعناى حقيقى كلمه بود يعنى انجام عمل به انگيزهء احتمال مطلوبيت بود ، مجتهد نمىتوانست بطور قاطع و بدون قيد و شرط فتواى به استحباب بدهد . بلكه بايد عمل را مقيّد مىكرد به انگيزهء احتمال مطلوبيت تا عنوان احتياط حقيقى برآن صدق نمايد .
و حال آنكه اين بر خلاف سيرهء علماء است كه به قول مطلق فتواى به استحباب مىدهند .
* سرّ مطلب چيست ؟
اين است كه وقتى مجتهد شك مىكند كه آيا مثلا دعاء عند الهلال واجب است يا نه ؟
ابتدا اصل برائت جارى مىكند كه خير پس از آن به سراغ احتط رفته مىبيند كه احتط گفته مستحب است كه دعاى مزبور را به جا آورى ، موضوع احتط هم احتياط است ، مراد از احتياط پيكره عمل است استحبابا ، فقهاء نيز عين پيكره يعنى دعاء عند الهلال مستحب است را در رسالهء خود مىنويسند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 194
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩٤