2 - معرفت رسول .
3 - معرفت ائمه .
4 - برائت از دشمنان آل محمد .
و ثلاثه را بعضى كنايه از سه خليفه دانستهاند ، مجلسى ( ره ) از پدر خود نقل كرده است كه : مقصود از اربعه چهار چيزى است كه بعد از اين بيان كرده است كه عبارت از :
1 - توبه .
2 - ايمان .
3 - عمل صالح .
4 - رهجوئى به ولايت ائمهء معصومين ( ع ) است . مجلسى ( ره ) در اينجا گويد : يعنى عادت خداى سبحان وفق قانون حكمت و مصلحت بر اين جارى است كه هر چيز را به وسيلهء اسباب پديد آرد ، چون ايجاد زيد از پدران و مواد و عناصر . گر چه مىتواند بر اينكه آن چيز را يكباره بىسببى از كتم عدم ايجاد كند و همچنان بيشتر علوم و معارف بندگان را وابستهء شرائط و علل و اسباب نموده ، چون معلم و امام و رسول و ملك و لوح و قلم گر چه ممكن بود بدون آنها افاضه نمايد و همچنان است امور ديگرى كه در جهان است . و در اين زمينه كه امام در مقام بيان احتياج بوجود امام است تطبيق اين فرمول كلى بدين وجه است :
1 - شىء در اينجا عبارت است از حصول نجات و وصول به درجات سعادت آخرت يا هر چيز ديگر .
2 - سبب در اينجا عبارت از معرفت و طاعت است .
3 - شرح و گشايش اين موضوع شريعت مقدسه است .
4 - عَلَم : عبارت از نشانه است و مقصود از آن وسيله دانستن شرع است ، يا عِلْم : و عبارت از دانش است و مقصود از آن سبب علم است كه همان
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 690
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٦٩٠