خبر متعارض آن را كه مشهور است اخذ و اختيار و آن را كه شاذّ و نادر است طرح و ردّ نماييم .
سپس علّت اين اخذ و ردّ را ، بلاشك بودن مجمع عليه دانسته است .
( * ) مفهوم عبارت ( فان المجمع عليه لا ريب فيه ) چيست ؟
دو احتمال در آن وجود دارد :
1 - مفهومش اين باشد كه : حديث شاذ فيه ريب
2 - مفهومش اين باشد كه : حديث شاذ لا ريب فى بطلانه .
به عبارت ديگر : حديث مشهور مقطوع الصحّة و حديث شاذّ مقطوع البطلان است .
( * ) از دو احتمال فوق كداميك صحيح است ؟
احتمال اوّل صحيح است .
( * ) به چه دليل احتمال اوّل صحيح است ؟
به چند دليل از جمله :
1 - قاعدهء مفهوم گرفتن از منطوق اين است كه : موضوع و محمول در منطوق و مفهوم يكى بوده و اختلاف آنها در سلب و ايجاب است ، نه اينكه موضوع و يا محمول عوض شود ، فى المثل : إن جاءك زيد فاكرمه ، مفهومش اين است كه ان لم يجئك فلا يجب اكرامه .
حال در ما نحن فيه : منطوق اين است كه ( المجمع عليه ( مشهور ) ممّا لا ريب فيه ) ، مفهوم اين است كه ( غير مشهور ممّا فيه ريب ) پس : مفهوم منطوق مزبور ( ممّا لا ريب فى بطلانه ) ، نيست .
2 - اگر مراد اين بود كه ( مشهور لا ريب فيه ) و ( شاذّ لا ريب فى بطلانه ) ، ديگر معنا نداشت كه امام عليه السّلام ترجيح به شهرت را از ترجيح به اعدليّت ، و اصدقيّت و اورعيّت ، متأخر بياورد ، چه آنكه شهرت مرجح قطعى است و با وجود آن ديگر نوبت به مرجحات ظنيّه نمىرسد .
3 - و اگر مراد اين مىبود كه مشهور مقطوع الصحّة و شاذّ مقطوع البطلان است ديگر جا نداشت كه امام و راوى فرض كنند كه اگر هر دو حديث متعارض ، مشهور بودند چه كنيم ؟
زيرا ميان دو امر قطعى تعارض ممكن نمىباشد و اساسا قطع به نقيض امكان ندارد ، بلكه تعارض بين دو امر ظنّى واقع مىشود .
4 - و اگر مراد اين بود كه المشهور مقطوع الصحّة و الشّاذ مقطوع الفساد ، ديگر معنا نداشت كه :
الف ) امام عليه السّلام امور را به سه دسته تقسيم نمايد ، بلكه بايد مىفرمود : امور بر دو قسماند :
يكى معلوم الصحّة و ديگرى معلوم البطلان .
ب ) و يا اينكه به تثليث النّبى استشهاد نمايد
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٣