( * ) اشكال احتمال دوّم از نظر شيخ چيست ؟
اين است كه : احتمال مزبور به ضرر اخبارىهاست و اشكال آن اين است كه : مستلزم تخصيص كثير است ، زيرا :
1 - موارد علم اجمالى به اصل تكليف و شك در مكلّف به از تحت آن عموم ( استحباب احتياط در تمام موارد شبهه ) ، خارج مىشود چه آنكه بالاجماع در اينجا احتياط واجب است .
2 - موارد شك بدوى قبل الفحص و اليأس چه در تحريميّه و چه وجوبيه بالاجماع از تحت آن خارج مىشود ، چرا كه اصوليين نيز مىگويند ، در اين موارد باى احتياط كرد بنابراين تخصيص كثير لازم مىآيد كه امرى قبيح است .
( * ) حاصل مطلب در دو احتمال مذكور چيست ؟
اين است كه : اينگونه از عمومات و اطلاقات قابل تخصيص نمىباشند ، چونكه در مقام بيان ضابطهء كلّى هستند و چنين عامى از تخصيص اباء دارد .
( * ) نظر شيخ راجع به احتمال سوّم در حديث مزبور چيست ؟
مىگويد :
چون موارد اوامر احتياط نيز از مستقلّات عقليّه است . يعنى : با قطعنظر از مر شارع عقل آن را ادراك مىكند ، وقتى كه حمل بر ارشاد مشترك شود ، اين اشتراك منافاتى ندارد با اينكه :
1 - در برخى موارد به كمك قرائت خارجيّه عقليه حمل بر خصوص وجوب شود و اين در مواردى است كه از خارج احراز كنيم كه در ارتكاب اين مشتبه احتمال عقاب وجود دارد مثل : موارد علم اجمالى و يا شك بدوى قبل الفحص .
2 - و در برخى موارد نيز به كمك قرائن عقليّه حمل بر رجحان و استحباب شود و اين در مواردى است كه احراز كنيم كه ارتكاب مشتبه احتمال عقاب وجود ندارد ، بلكه حد اكثر احتمال ضرر ديگرى مىرود كه اجتناب از آن رجحان دارد مثل : موارد شبهات موضوعيّه و وجوبيه بالاجماع .
حال ما نحن فيه از اين قبيل است ، چون احتمال عقاب در ارتكاب استعمال دخانيات نيست ، بلكه با قانون قبح عقاب بلابيان به عدم آن قطع داريم و احتمال ضرر ديگر هم كه وجوب دفع ندارد .
( * ) در تنظير بيان شيخ مثال زده توضيح دهيد ؟
فى المثل : امرى كه در باب اطاعت خدا و رسول وارد شده مثل اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول بر طلب ارشادى حمل مىشود . چرا ؟
زيرا باب اطاعت و معصيت از مستقلّات عقليّه است ، مضافا به اينكه :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٨٤