تشريح المسائل
( * ) حاصل مطلب در عبارت ( و يحتمل بعيدا ان يراد . . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه : در خصوص موثّقه مزبور قرينه داريم كه بايد عبارت مذكور يعنى : انتظار كشيدن حمل بر وجوب شود .
( * ) قرينه مورد ادّعا چيست ؟
اين فراز كلام امام عليه السّلام است كه ( و تأخذ بالحائطة لدينك ) .
( * ) مقدمة بفرماييد در اينجا چند نوع شبهه متصوّر است ؟
دو نوع :
1 - اينكه شبهه از ناحيهء موضوع بوده باشد . يعنى : سائل مىدانسته كه غروب شرعى به مجرّد استتار خورشيد حاصل مىشود ولى به واسطهء حائل شدن كوه و يا ابر و . . . ميان او و خورشيد در استتار آن شك نموده است ، و حال در اينجاست كه مىخواهد بداند آيا منتظر بماند و يا اقدام نمايد ؟
2 - اينكه شبهه از ناحيه حكم بوده باشد . يعنى سائل مردّد بوده است كه آيا غروب شرعى به استتار شمس از افق حاصل مىشود و يا به ذهاب حمرهء مشرقيّه ، و لذا سؤالش از حكم بوده باشد .
( * ) نظر شيخ در اينجا چيست ؟
اين است كه اين فرمودهء امام عليه السّلام كه : تأخذ بالحائطة لدينك ، قرينه است بر اينكه مراد احتياط در شبههء موضوعيّه باشد و نه شبهه حكميه . چرا ؟
زيرا اگر سؤالكننده شبهه در حكم داشت بر امام لازم بود كه رفع شبهه نمايد و حكم واقعى را بيان بفرمايد ، نه اينكه بفرمايد احتياط كن و او را در جهالت باقى نگه بدارد . پس شبهه موضوعيّه است .
( * ) حال دليل شيخ بر اينكه احتياط در اين شبهه واجب است ، چيست ؟
اين است كه :
1 - استصحاب عدم ليل و استصحاب اشتغال به صوم كه هر دو قابل جريان است .
2 - قاعدهء اشتغال هم مىگويد : اشتغال يقينى برائت يقينيّه مىطلبد بنابراين بايد صبر كنى تا يقين به دخول وقت حاصل كنى .
در نتيجه : نمازت درست و روزهات مجزى باشد .
( * ) حاصل مطالب مذكور چيست ؟
اين است كه مخاطب به اين خطاب اخذ به احتياط ، انسانى است كه يقين به اشتغال ذمّه دارد و لكن در برائت از آن شك دارد .