به حكم ظاهرى مىگوييم : وجوب توقف در موارد تمكّن از استعلام كه مورد حديث باشد دليل آن نمىشود كه در موارد فحص و يأس و عدم تمكّن نيز كه ما نحن فيه است ، احتياط و توقّف واجب باشد .
پس : حديث مذكور از مورد بحث ما اجنبى است و مثبت نظر اخبارى نيست .
( * ) مراد از عبارت ( على الاقوى ) در موثّقه عبد اللّه بن وضّاح چيست ؟
كلمهء مزبور ناظر به موثقه است يعنى اقوى اين است كه حديث مزبور موثقه است چرا كه جماعتى از اهل فن و راويان خبره اين حديث را توثيق نمودهاند .
( * ) مراد از عبارت ( و يزيد الليل ارتفاعا . . . ) چيست ؟
به معناى اين است كه شب از افق بالا آمده و روشنايى از افق غروب كرده است .
( * ) مراد از ( مناط ) و ( حكم ) در عبارت ( بيان مناط الحكم . . . ) چيست ؟
مراد از ( مناط ) علّت است و مراد از ( حكم ) لزوم انتظار است .
( * ) مراد از عبارت ( لزوم الاحتياط مطلقا . . . ) چيست ؟
اين است كه : به مقتضاى اينكه علّت تعميم در حكم مىدهد پس در مطلق شبهه بايد در دين احتياط كرد ، چه در مورد سؤال و چه در غير آن . چرا ؟
زيرا آنگونه كه گفته شد امام عليه السّلام مناط و علّت لزوم صبر را ، وجوب احتياط در دين معرفى نمودند .
بنابراين لزوم آن اختصاص به مورد سؤال نداشته و بلكه در تمام مورد جهل و شبهه جارى است .
( * ) قبل از پاسخ شيخ به موثّقه ابن وضّاح اجمالا بفرماييد چند نوع حمره در افق متصوّر است ؟
چهار نوع :
- حمرهء مشرقيه ، و آن سرخى است كه در ناحيه مشرق و قبل از طلوع شمس در افق ظاهر مىشود كه آخر وقت فضيلت صبح است .
2 - حمرهء مشرقيّه و آن سرخى است كه پس از غروب شمس در طرف مشرق و در افق نمايان مىشود ، رفتهرفته بالا آمده تا به بالاى سر نمازگزار مىرسد ، سپس در صفحهء آسمان پهن و پراكنده شده ، زوال مىيابد مقدار زمانى اين حمره از ابتداى غروب آفتاب تا اين حالت زوال حدودا 18 دقيقه مىباشد ، اين امر معيار در مغرب شرعى ، دخول وقت نماز و افطار است .
3 - حمرهء مغربيّه ، كه در ناحيهء مشرق ، هنگام غروب آفتاب در افق پيدا مىشود ، لكن مردّد است ميان آن حمرهء مشرقيّه شماره دو و ميان حمرهاى كه از تابش خورشيد بر كوههاى طرف مشرق به وجود مىآيد و اين زمانى است كه قرص استتار كامل پيدا نكرده است .
4 - حمرهء مغربيّهاى كه در جانب مغرب در افق نمايان مىشود و نام آن شفق احمر است رفتهرفته
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 276
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧٦