شدن مكلّف به واسطهء ارتكاب شبهه به معصيت ، چنانچه بسيارى از اخبار گذشته برآن دلالت دارد ، و يا اينكه مفسدهء دنيويّه باشد . مثل : احتراز از اموال ظلمه .
پس : مجرد احتمال آن ( هلاك محتمل ) در صورت عمل به آن موجب عقاب نمىشود اگرچه در واقع هم حرام باشد . چه آنكه امر به توقّف در اين شبهه مفيد استحقاق عقاب بر مخالفتش نمىباشد ، زيرا مفروض اين است كه امر وارد در اين اخبار براى ارشاد است .
پس : مقصود از آن صرف تخويف از حصول غير عقاب يعنى مضارّ محتمله مىباشد و لذا بايد گفت :
اجتناب از اين شبهه واجب شرعى كه بر تركش عقاب مترتب است نمىباشد .
5 - و آنچه مورد بحث ماست . يعنى : شبههء حكميّهء تحريميّه از اين قبيل است ، زيرا هلاكت محتمل در آن ( شبههء تحريميّه ) موجب عقاب اخروى نمىشود ، به دليل اعتراف ايشان ( اخباريها ) به قبح مؤاخذه بر مجرّد مخالفت حرمت واقعيّه مجهوله ، اگرچه گمانشان اين است كه به اعتبار بيان تكليف در مورد شبهه به واسطهء اوامر توقّف و اثبات احتياط عقاب ثابت است .
6 - پس : اگر ( در اين مورد ) عقاب اخروى احتمال داده نشد حالش همچون حال شبههء موضوعيّه است ( مثل اموال ظلمه ) و نيز ( مثل ) شبههء وجوبيه است در اينكه محتمل صرفا غير عقاب يعنى مضارّ دنيوى مىباشد و فرض اين است كه در چنين مواردى امر به توقف براى ارشاد و تخويف از چنين ضرر محتملى است .
7 - خلاصهء كلام اينكه :
مفاد تمام اين اخبار احتراز از هلاكت احتمالى است ، لذا لازم است اين احتمال احراز گشته و معلوم گردد آيا عقاب و مؤاخذه اخروى است تا توقّف و احتياط در آن واجب بوده يا غير آن است تا كفنفس و اجتناب واجب نباشد .
بديهى است در صورت احراز اين احتمال و اينكه محتمل عقاب اخروى است اشكال و اختلافى در وجوب احتياط و لزوم توقّف نبوده و به فرض اينكه غير آن باشد اجتناب و كفّ نفس مستحب است .
پس : نفس اين اخبار نافع در احداث احتمال مزبور و حكم آن نمىباشد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 240
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٠