تشريح المسائل
( * ) جناب شيخ در باب شك در تكليف براى اثبات برائت چند دسته از ادلّه و وجوه را مطرح نموده ؟
دو دسته :
1 - وجوه ناهضه : يعنى وجوهى كه صلاحيّت استدلال بر برائت را دارند و در اثبات برائت قابل تمسّكاند كه همان ادلّه اربعه است كه ذكر شد .
2 - وجوه غير ناهضه : يعنى وجوهى كه به درد اثبات مطلوب ( برائت ) نمىخورند اگرچه برخى برآن استدلال كردهاند و اكنون ما نحن فيه اين قسمت از وجوه است .
( * ) مراد از ( منها : استصحاب البراءة المتيقّنة حال الصغر و الجنون ) چيست ؟
اولين وجه از وجوهى است كه در اثبات برائت و حقانيّت مسلك مجتهدين به آن تمسّك شده است .
( * ) تقرير وجه مذكور چگونه است ؟
اين است كه : طفل در دوران صغر و قبل البلوغ و مجنون تا زمانى كه در حالت جنون قرار دارد ، نسبت به هيچيك از تكاليف الهى مكلّف نبوده و ذمّهاش نسبت به اين تكاليف برى است .
از جمله نسبت به ما نحن فيه يعنى : مشكوك الحرمة ، كه ممكن است كه در واقع هم حرام باشد لذا ارتكاب آن براى اين دو قشر بلامانع است و عقابى بر انجام آن مترتّب نمىشود .
( * ) با توجه به مطلب فوق مراد از ( استصحاب البراءة المتيقّنة ) چيست ؟
اين است كه : اگر طفل بالغ شود و مجنون افاقه پيدا كند ، در صورتى كه علم به حرمت مشكوك پيدا نكند و در حليّت و حرمت آن شك داشته باشد ، مىتوانند برائت از تكليفى را كه سابقا داشتند ، اكنون نيز به واسطهء استصحاب جارى نموده و اعتمادا آن ، مرتكب مشكوك شوند . در اين صورت اشكالى به نظر نمىرسد مگر اينكه استصحاب حجّت نباشد ، لكن چون حجيّت استصحاب محرز است ، اثبات برائت نيز به آن جايى براى حرف باقى نمىگذارد .
( * ) با ذكر مثال تقرير فوق را تبيين كنيد ؟
1 - در دوران صغر و قبل از بلوغ ذمّه شخص نسبت به شرب توتون برىء است .
2 - چنين كسى اكنون بالغ و مكلّف شده است .
3 - اين شخص شك مىكند كه آيا باز هم نسبت به شرب توتون برائت ذمّه دارد يا نه ؟
4 - استصحاب مىكند برائت ذمّه دوران قبل البلوغ را براى بعد البلوغ .
پس : چنين شخصى نسبت به شرب توتون برى الذّمّه است و در صورت ارتكاب معاقب نيست و هكذا نسبت به مجنون در دوران جنون .