و مدارا درماندگى نيست ، و با تبذير چيزى نماند و خدا رفيق است و رفق را دوست دارد .
بيان : بهرهاى به آنها داده شده يعنى خدا سهم فراوانى از رفق به آنها داده كه به يكديگر نرمش كنند يا با خلق خدا نرمش كنند ، يا در زندگى نرمش كنند و ميانه رو باشند بىاسراف اسراف و تنگ گرفتن به خود ، يا مقصود همه اين معانى است .
خدا بدانها روزى فراوان داده " زيرا مهمترين وسائل روزى مدارا با مردم است ، و خوش معاملهاى با آنها كه مايه توجه آنانست بوى ، با اينكه خداى تعالى توفيق طاعتش به او دهد بويژه با اندازهگيرى در زندگى چنانچه فرمود : رفق در اندازهگيرى زندگى است يا به همراه آنست ، و اندازهگيرى زندگى بمعنى تنگ گرفتن است چنانچه خداى تعالى فرموده :
( در آيه 26 الرعد ) گشايد روزى هر كه خواهد و تنگ نمايد ، و بمعنى ميانهروى هم آمده و مقصود در اينجا همين است كه بهتر است از مال بسيار با مصرف بىاندازه .
و اينكه فرمود : با رفق درماندگى منست گويا علت هر دو مقدمه پيشين است ، يعنى با ميانهروى در زندگى ناتوانى و كمبود نباشد يا با كسب كم درماندگى نباشد زيرا همان درآمد كم با اندازهگيرى بس است و اندازه ضرورى روزى را خدا ضامن است ، و با تبذير و اسراف مال بسيار هم نماند .
و بقولى مقصود اينست كه با نرمش داشتن بهر چه خواهد توانا باشد بخلاف بدكردار و سختگير ، و سستى آن ظاهر است سپس فرمود : راز همه اينها اينست كه مردم شخص با نرمش را دوست دارند و به او كمك كنند و خدا بدل آنها لطف و دوستى وى را اندازد و نگذارند برنج افتد يا بدشوار گرايد كارش .
29 - كافى : بسندش تا هشام بن احمر كه ميان من و امام هفتم در باره مردمى سخنى رفت و آن حضرت به من فرمود : با آنها نرمش كن كه كفر هر كدامشان در خشم او است ، و كسى كه خشمش مايه كفر او هست خيرى ندارد .
روشنگرى : كفر هر كدامشان در خشم او است " زيرا بيشتر مردم هنگام خشم سخن كفر ميگويند ، و به خدا و پيغمبران و اوصياء نسبت دهند آنچه نشايدشان ، و چه چيزى انتظار رود از كسانى كه در خشم خود باكى ندارند از اسلام بدر شوند و در دنيا سزاوار كشتن باشند و در آخرت دچار كيفر جاويدان و چون از اين گرفتارى باكى ندارند باكى از آن ندارد كه تو را دشنام دهد يا بزند و بكشد و به تو افتراء زند بدان چه تو را ريشه كن كند و بسا كه كفر در اينجا شامل گناه كبيره هم شود كه يكى از معانى آنست .
30 - كافى : بسندش تا امام هفتم ( ع ) كه رفق و نرمش نيمى از زندگانى است .
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 43
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٤٣