مردههاتان را بگوئيد ، و در خبر ديگر است كه در باره مردههاتان جز خوبى نگوئيد .
6 - اگر بشمارى كه بدانها حد و يا تعزير ثابت شود هر يك هرگزگى آگاه باشند جائز است آن را نزد قاضى با حضور مرتكب يا بى حضورش گواهى دهند .
( ) 7 - بقولى اگر دو كس با هم گناه كسى را ديدند و يكى از آن دو براى ديگرى در پشت سر او آن را ذكر كند جائز است زيرا در شنونده اثرى نكند بهتر اجتناب است زيرا غيبت بر آن صادق است و بسا كه ديگرى فراموش كرده يا اتفاقا سبب شهرت آن عمل گردد .
و شيخ بهائى ره گفته : غيبت در ده مورد جائز است : گواهى ، نهى از منكر ، شكايت از ظلم ، نصيحت مشورتخواه ، و جرح گواه و راوى حديث ، برترى دادن عالم و صنعتگر بر يك ديگر ، غيبت متظاهر بفسق و بقولى به شرط اينكه بدش نيايد ، و ذكر وصف بد كسى كه بدان شهرت يافته و شناخته شده چون اعور و اعرج ( يك چشم و شل ) بىقصد حقير شمردن و نكوهش ، و در بر كسى كه آن را ميداند به شرط اينكه ديگرى نشنود بنا بر قولى ، و بيان خطاء در مسائل علميه و مانند آن به قصد اينكه ديگرى را بدنبال خود نكشاند .
گويم : سخن را در اينجا بدرازا كشيدم چه كه نياز بيشتر بتحقيق دارد و افراط و تفريط در باره آن شده است و خدا توفيق ده خير و ثوابست .
2 - كافى : بسندش تا امام ششم ( ع ) كه هر كه در باره مؤمنى آن گويد كه چشمهاش ديده و دو گوشش شنيده او است از آنها كه خدا عز و جل در بارهاش فرمود ( 14 - النور ) راستى آنها كه خواهند فاش شود هرزگى در باره اهل ايمان عذاب دردناك دارند .
بيان : بقول طبرسى : يعنى فاش شود زنا و زشتيها در اهل ايمان كه بدانها وابندند و نسبت دهند عذاب دردناك دارند در دنيا به اقامه حد بر آنها و در آخرت به عذاب دردناك .
گويم مقصود اينست كه مورد آيه تنها بهتان نيست بلكه شامل آنجا هم هست كه آن را ديده و شنيده كه حد و تعزير لازم شود كه ذكرش جائز نيست مگر براى گواهى نزد قاضى براى حد زدن و شامل بهتان و گفتن آن در حضور و غياب شود .
3 - كافى : بسندش تا داود بن سرحان كه از امام ششم ( ع ) پرسيدم از غيبت ؟ فرمود اينست كه بگوئى در باره برادر خود در دين آنچه نكرده و فاش كنى بر او امرى را كه خدا بر او پوشيده و حدش بر او اقامه نشده به برادرت در دين يعنى برادر دينى نه كافر و مخالف مذهب چنانچه گذشت يا اينكه گفته در باره دين باشد كه كفر يا گناه به او وابندى و دليل شود كه غيبت بهتان را هم فرا گيرد و بمعنى يكم بسا كه مراد از آنچه نكرده عيبى
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 150
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٥٠