است كه به اختيار او نيست و كار خداست چون عيب در تن كه نهان باشد و دومى راجع به گناهانست و بسا مقصود از دين او خوارى او باشد كه يكى از معانى آنست يعنى براى خوار كردن او به او بندى كارى نكرده و اختيارى او نبوده چون بيمارى و فقر . . .
و دلالت دارد كه ذكر عيب و گناه مشهور غيبت نيست اما با اصرار بر آن شك دارد ولى پس از توبه ذكرش نزد كسى كه نداند مشكل است و احوط ترك است و پس از حد خوردن با توبه هم احوط ترك است بلكه بىتوبه هم زيرا حد خودش توبه است و نهى از آن هم روايت شده به همين علت و حمل آن بگواهى براى اقامه حد بعيد است چنانچه گمان شده .
4 - كافى : بسندش تا امام ششم ( ع ) كه پرسش شده پيغمبر ( ص ) از كفاره غيبت ؟
فرمود : آمرزشخواهى براى كسى كه او را غيبت كردى هر آنگاه بيادش آوردى .
روشنگرى : هر زمانى كه آن مرد را به ياد آورى يا هر وقت آن غيبت را به ياد آورى - تا گويد ظاهرش اينكه طلب حلالى از غيبت شده واجب نيست و جمعى هم گفتند بلكه از آن منع كردند ولى آن اولى و احوط است اگر مايه اهانتى بيشتر نباشد و فتنه بر پا نكند بويژه اگر خبر غيبت به او رسيده باشد ، و مىشود اين خبر را تفسير كرد به آنجا خبر به او نرسيده و جمع بين اخبار باشد و مؤيد آنست خبر مصباح الشريعه از امام صادق ( ع ) كه اگر غيبت كردى و خبرش بغيبت شده رسيد راهى نماند جز حلاليت خواستن از او و اگر نرسيده برايش آمرزشخواه ، و در روايت خصال و علل است تا پيغمبر ( ص ) كه فرمود : غيبت بدتر از زناست گفته شد : چرا يا رسول الله ؟ فرمود : آنكه زنا كرده توبه كند و خدا بپذيرد و غيبت كن توبه كند و خدا نپذيرد تا آنكه غيبت شده او را حلال كند .
و بقولى همان استغفار بس است و بسا دليلش را روايت پيغمبر آورند كه فرمود كفاره آنكه غيبت كرد استغفار براى او است .
مجاهد گفته : كفاره غيبت برادرت ستايش و دعاى خير به او است ، و از يكيشان پرسيده شد در باره توبه از غيبت ، گفت : ميروى نزد غيبت شده و ميگوئى دروغ گفتم در باره تو و ستم كردم و بد كردم اگر خواهى حقت بگير و اگر خواهى درگذر و اينكه گفتند آبرو عوض ندارد و طلبت حلالى از آن لازم نيست بخلاف مال بىوجه است زيرا در آبرو حد قذف واجب شده و بمطالبه ثابت شود .
و محقق طوسى قده در تجريد گفته در شرائط توبه كه عذرخواهى از غيبت شده واجب اگر خبرش به او رسيده و علامه در شرحش گفته اگر غيبت به او رسيده عذرخواهى لازم است زيرا زيان روحى به او رسانده بايد با عذرخواهى و پشيمانى جبران كند ، و اگر نرسيده نه
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٥١