گفته : اگر مبهم محصور باشد مانند اينكه يكى از قاضيان شهر فاسق است غيبت حرام است و نديدم كسى آن را بيان كرده باشد پايان .
و بد گفتن به كسى در حضورش غيبت نيست گرچه گناه است براى آزار او مگر براى پند و اندرز باشد و اگر بگوشه زدن محقق شود بهتر است و اگر بدش نيايد غيبت حرام نيست و بسا كه از نسبت فسق به او شاد شود و آن را كمال خود داند و اگر آنچه به او نسبت دهند در او نباشد تهمت است نه غيبت و آن سختتر است و بايد آن عيب نقص شمرده شود و از عيبهاى فراوان نباشد گرچه مخفى است زيرا باكى بذكر آنها نيست و بيشتر مردم هم آنها را نقص ندانند چون شهرت دارند ولى مورد اشكال است و احوط ترك آنست گرچه ظاهر اصحاب جواز است و اگر قصد بدگوئى ندارد در غيبت حرام نيست چون ذكر عيب براى طبيب كه علاج كند يا براى حاكم كه ترحم كند يا به قصد نهى از منكر .
( و از شهيد ثانى نقل كرده ) كه تعريف كامل غيبت اينست كه آگاه كردن بر چيزيست كه بدش آيد و گرچه به اشاره و حكايت باشد و بنا بر قول مشهور آمده قول پيغمبر ( ص ) فرمود :
غيبت ميدانيد چيست ؟ گفتند : خدا و رسولش داناترند ، فرمود : نامبردن تو از برادرت بدان چه بدش آيد گفته شد : گرچه در او باشد آنچه من گويم ؟ فرمود : اگر باشد او را غيبت كردى و اگر نه به او بهتان زدى .
حرمت غيبت كم و بيش اجماعى است بلكه گناه كبيره است زيرا بر آن تهديد به عذاب وارد است در قرآن و هم سنت و خدا غيبتكننده را مانند مردهخوار شمرده و فرموده ( 12 الحجرات ) و يك ديگر را غيبت نكنيد آيا دوست دارد يكى از شماها كه گوشت مردار برادرش را بخورد و آن را بد داريد " و از جابر و ابى سعيد خدرى از قول پيغمبر ( ص ) كه بپرهيزيد از غيبت كه غيبت بدتر است از زنا زيرا بسا زنا كند و توبه كند و خدا از او بپذيرد ، و خدا از غيبت كن نگذرد تا غيبت شده از او بگذرد ، و از انس است كه رسول خدا ( ص ) فرمود :
شب معراج مرا گذر دادند بر مردمى كه خراش ميدادند روى خود با ناخنهاشان گفتم : اى جبرئيل اينها كيانند ؟ گفت : آنها كه مردم را غيبت ميكنند و آبروى آنها را مىبرند .
و از او است كه پيغمبر ( ص ) براى ما خطبه خواند و نام ربا را برد و آن را بزرگ شمرد و فرمود يكدرهم كه كسى از ربا بدست آرد نزد خدا خطائيست بزرگتر از سى و شش زنا كه انجام دهد و رباترين ربا آبروى مسلمانست و خدا وحى كرد بموسى بن عمران كه غيبت كن اگر توبه كند آخر كسى است كه به بهشت رود و اگر نكند اول كس است كه بدوزخ رود و روايت است كه عيسى ( ع ) با حواريون بمردار سگى گذشتند و حواريون گفتند : اين چه بوى
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 138
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٣٨