نه حد دارد و نه تعزير ، و چنين است هر سخنى كه آزاركننده باشد چون اى خورهدار يا اى پيس .
و شهيد ثانى : در شرحش گفته : چون آزار مسلمان بىاستحقاق آن حرام است هر سخن آزاربخشى كه نسبت زنا و مانند آن نيست در عرف و لغت حرام است و موجب تعزير چون هر حرامى ديگر و سرزنش به امراض هم به حساب آنها است و در حديث صحيح عبد الرحمن بن ابى عبد الله است كه پرسيدم امام ششم ( ع ) را از مرديكه دشنامى جز قذف به مردى داده آيا تازيانه حد به او زنند ؟ فرمود : تعزيرش بايد ، و مقصود از سزاوارى استحقاق اينست كه متظاهر به فسق باشد كه احترام و غيبت ندارد ، و در خبريست كه از كمال عبادتست آبروريزى شك دارد در دين ، و در حديث صحيح است تا رسول خدا ( ص ) كه فرمود : چون اهل شك و بدعت را پس از من ديديد از آنها بيزارى جوئيد و پر دشنام به آنها بدهيد و آبروشان را بريزيد ، و تو دهنشان بزنيد تا در اسلام تباهى نكنند ، و مردم از آنها در حذر باشند ، و از بدعتشان نياموزند تا خدا براى شما حسنهها نويسد و درجهها در آخرت بالا برد .
فسق در اصل لغت هر گونه خروج از طاعت است ولى در قرآن و سنت بيشتر در كفر و انجام گناه كبيره به كار رفته تا گويد : بقول راغب فسق بدر شدن از حكم شرع است و به كفر هم گفته شود ، و آن بگناه كم يا بيش صدق كند ولى معروف شده در گناه بسيار ، و بيشتر فاسق گويند به كسى كه شرع را پذيرفته و بدان اعتراف دارد ، و به همه احكامى يا پارهاى از آنها اخلال كند خدا عز و جل فرموده ( آيه 50 سوره الكهف ) فاسق شد ( شيطان ) از فرمان پروردگارش ، ( 16 سوره اسرى ) ( و فسق كردند در آن و ثابت شد بر آنها سزا ) و فرمود بيشترشان فاسقند ( آيه 18 سوره السجده ) ( آيا كسى كه مؤمن است چون كسى است كه فاسق است ) در اينجا آن را برابر ايمان آورده است و فرموده : و كسى كه كافر شود پس از آن آنانند همان فاسقان ( آيه 20 سوره السجده ) و اما آنانى كه فاسق شدند جايشان دوزخ است ( 49 سوره يونس ) و چنين بايست شد سخن پروردگارت بر آنها كه فاسق شدند باينكه ايمان نياوردند پايان گفته راغب .
فسق در اين حديث نزديك بكفر است زيرا درجه بالايش كفر است ، و از اين بر آيد كه دشنام بزرگتر است از غيبت با اينكه آزارش هم سختتر است مگر اينكه غيبت هم بدشنام باشد كه در آن در آيد .
و جنگ با او كفر است " يعنى كفرى كه بر مرتكب گناه كبيره صدق مىكند ، يا با قصد
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 105
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٠٥