مخاطب كافر است و اگر دروغ خودش و معنى كفر گذشت .
اگر در دل بد دارد براى برادرش " كه به او بدى رساند يا بدگمانى كند و او از آن برى باشد و بر او ثابت نشده باشد ، و مقصود اين نيست بدل او گذرد زيرا جلوگيرى از آن در توان نيست بلكه مقصود حكم بدانست و گرچه به زبان نياورد ، و اما تكليف باينكه نبايد گمان بد برد دشوار است با وجود برانگيزنده آن ، و اما گمانى كه شرعا معتبر است ظاهرا خارج از مورد حديث است زيرا بسيارى از احكام شرعى بر آن بار مىشود چنانچه گذشت ، و حديث منافات ندارد با آنچه وارد است كه : بدگمانى دورانديشى است زيرا مقصود احتياط و بررسى در معامله است نه بدگمانى .
39 - كافى : بسندش تا امام باقر ( ع ) كه آدمى نباشد تو چشم مؤمنى بر او طعنه زند جز كه بد مردنى دارد و سزاوار است كه خير نبيند .
بيان : تو چشم مؤمن " يعنى رو در رو به او سركوفت زند و او را نكوهش كند در پيش او ( و پس از شرح لفظ گويد : ) ظاهر اينست كه شامل شود عيبى را كه دارد يا ندارد ، و مردن بد ، يا در دنيا است چون غرق شدن ، سوختن يا زير آوار رفتن ، دچار درنده شدن و مردنهاى بد ديگر ، يا از نظر آخرت چون كافر مردن يا با گناه كبيره بىتوبه مردن تا گويد : خير نبيند " يعنى از توبه و عمل صالح و ايمان بىبهره ماند .
40 - كافى : بسندش تا امام ششم ( ع ) كه هر كه روايتى بر ضرر مؤمنى آورد تا او را زشت كند و بىآبرو كند و از چشم مردم بيندازد خدايش از ولايت او بدر كند تا بولايت شيطان رود و شيطان هم او را نپذيرد .
بيان : روايت بر مؤمن " بنقل سخن نابخردانه او است كه بيشتر گفتهاند و بسا نقل كار سفيهانه را فرا گيرد كه مقصد و عيبجوئى از او است و بقول جوهرى مروت انسانيت است و بقولى آداب نفسانيست كه آدمى را برفتار و عادت خوب وادارد و بدورى از كارهاى پست بكشاند و گرچه مباح باشند چون خوردن در ميان بازار كه مايه سبكسريست و شهيد ره گفته : مروت پاك كردن خويش است در پستى كه همانند او را نشايد چون مسخرگى و كشف عورت تا آنجا كه پوشاندنش در نماز مورد تاكيد است ، و پر خوردن در ميان بازار ، و و پوشيدن جامه لشكريان براى فقيه كه بمسخره گيرند .
خدايش از ولايت او بدر كند " يعنى از دوستى و يارى كردن به او بدر كند و اينكه شيطان او را نپذيرد براى بىاعتبارى او است همانا شيطان كسى را خواهانست كه در عبادت ترك طاعت كند تا او را وسيله گمراه كردن مردم سازد و بقولى سر اينكه شيطانش نپذيرد
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 108
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٠٨