سخن فقهاء در باره احسان بوالدين :
محقق اردبيلى قده ( در زبده البيان ص 209 ) گفته : عقل و نقل دليلند بر حرمت ناسپاسى پدر و مادر و وجوب طاعت پيروى پدر و مادر و فرمانبرى از آنها از آيات و اخبار فهم شود و برخى علما نيز بدان تصريح دارند و در مجمع البيان گفته : و بالوالدين احسانا ، يعنى فرمان داده باحسان بوالدين و سفارش كرده باحسان بدانها بويژه در حال پيرى آنها و گرچه در هر حال باشند فرمانبريشان واجب است ولى نياز بدان در حال پيرى بيشتر است و فقهاء در كتب خود گفتند : پدر و مادر را ميرسد فرزند را از جنگ و جهاد بازدارند تا زمانى كه بر او معين نباشد بدستور امام يا هجوم كفار بر مسلمانان ناتوان از دفاع ، و بعضى فقهاء جد و جده را هم در حكم آنان دانستند .
در شرح شرايع گفته : چنانى كه اذن آنها در جهاد معتبر است در سفر مباح و مستحب واجب عينى باشد چون خداشناسى و شناخت پيغمبر و امام و معاد نياز به اجازه آنها ندارد و اگر براى بيش از آن باشد كه واجب عينى است چون قدرت بر رد شبهه مخالفان و دليل آوردن براى ترويج دين زائد بر حد واجب وجوب كفائى دارد و حكم سفر بمانند آن از علوم واجب كفائى چون فقيه شدن اينست كه اگر من به الكفايه باشد اذنشان شرط است ، و وجود من به الكفايه در زمان ما بعيد است زيرا وجوب فقيه شدن نميتواند ساقط شود بوجود صد مجتهد در همه عالم ولى اگر سفر در جز آن باشد از علوم مادى كه واجب نباشند موقوف باذن آنها است و در علوم دينى هم در صورتيست كه در شهرش كسى نباشد آنچه را نياز دارد به او بياموزد و در سفر فائده بيشترى كه مهم باشد چون فراغت خاطر براى تحصيل يا استاد بهترى كه زودتر به هدف خود رسد وجود داشته باشد و گر نه باز هم اجازه آنها لازم است و از اينجا دانسته شود وجوب پيروى آنها تا آنجا كه بر فرزند واجب گردد ترك واجب كفائى با وجود من به الكفايه ولى اين حكم مخصوص است به سفر و بسا كه در غير سفر همچنين باشد هر گاه كار فرزند مشقت بار باشد .
و حاصل اينست كه آنچه از ادله برآيد غمناك كردن پدر و مادر ناسپاسى و حرام است مگر در آنجا كه جوازش شرعا معلوم باشد مانند گواهى بر آنها با اينكه برخى از قبول آن هم منع كردند در صورتى كه آيه ( 135 - النساء ) صراحت دارد بوجوب شهادت بر آنها و فائده آن قبول است و قبول شهادت فرزند بر عليه آنها تكذيب آنها است و حرمت آن در خبر گذشت و ظاهر آيه هم هست و طاعتشان واجب است و روا نيست مخالفتشان در كارى كه براى فرزند سودمندتر است و زيانى به حال دين و دنياى او ندارد و يا اينكه از وضع همگنانش بدر
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 22
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٢