زراره گفت راستش آن سفارش سوره بنى اسرائيل بالاتر است كه فرمان داده بصله پدر و مادر و رعايت حقشان در هر حال و گرچه درافتند با تو در اينكه شريك سازى با من آنچه را ندانى ( زراره به اطلاق آيه استناد كرده پس امام فرمود : نه بالاتر نيست بلكه در آيه لقمان هم فرمان داده بصله آنها و اگر چه با او براى شرك درافتند و در اين آيه نيفزوده در حق آنان جز عظمت و والائى ( و نهى در خصوص پيروى آنها در شرك است و آيه بنى اسرائيل هم تا اين جا اطلاق ندارد چون امر بدعاى خير براى آنها كرده كه مخصوص بوالدين مسلمانست بقرينه طلب آمرزش اخروى كه شامل كافر نيست ولى در دنبال آيه لقمان كه آيه ( 15 ) است پس از نهى از پيروى در شرك فرموده " در دنيا به خوبى با آنها برخورد كن كه شامل مشرك هم مىشود " و نيفزوده خداوند در اين آيه نسبت به حق آنها مگر عظمت و والائى پايان خبر كافى .
شرح مصنف گفته اين خبر از اخبار سخت و غامض است كه هر دسته از بزرگان علماء و اهل حديث در حل آن براى دور و دراز رفتهاند و با رجوع بگفتهاشان در شايان توجهى نسفتهاند و در آن اعتراضاتى است از نظر لفظ كه كلمات آيه در حديث با قرآن موافق نيست و از جهت معنا و مضمون ( سپس در حل آن از كلام خود و ديگران چند وجه مفصل آورده كه به زبان علمى و ادبى اداء شده و براى پارسى زبانان كه منظور از اين ترجمهاند سودى ندارد و بلكه مايه سرگيجه آنها است و از اين رو نظر بترجمه مشروح حديث كه براى عموم مفهوم است و همه اعتراضات در ضمن آن حل شده با استفاده از مجموع كلمات اعلام از ترجمه آنها صرف نظر شد تا جواب پنجم كه بيان بيشترى در شرح حديث دارد .
پنجم جوابيست كه برخى شارحان حديث يا شارحان كافى ياد كردهاند و بدنبال كلام فضلاء پيشين نامبرده و ضمير قال را در هر دو جا راجع به امام ( ع ) دانسته جز اينكه والدين را تفسير بوالدين در علم و حكمت كرده كه مقصود از آنها پيغمبر و امام است و گفته كلمه اعظم در فرموده او كه ان ذلك اعظم اشاره است بگفته خداى تعالى و اگر با تو در افتند والدين و كلمه اعظم فعل ماضى است بمعنى عظم با تشديد يعنى بزرگ داشت و ان يا مر مفعول آنست بتاويل بمصدر و مقصود از آن فرمان بصله است نسبت بوالدين كه در گفته پيش است و در كلام پيوست بدان كه فرموده خدا است " و شكر كن مرا و والدينت " و فرموده او كه صاحبهما و اتبع و امام پس از خواندن " و ان جاهداك " فرموده : اين گفتار بزرگ كرده فرمان صله بوالدين و حقشان را در هر حال چون بيان كرده كه واجب است صله آنها و طاعتشان با زجر و منع از والدين نسبى تا چه رسد بدون آن الا و خلاصه گفته اين شارح اينست كه امام در تفسير آيه فرموده واجب است بر بوالدين علمى كه امام و پيغمبرند حتى با منع از طرف والدين نسبى و اين
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٩