( كه امير آنجا باشد ) به او فرمود : با چه مدركى حكم خواهى كرد ؟ پاسخ داد : به قرآن مجيد كه كتاب خدا است ، فرمود : اگر حكم را در كتاب خدا نيابى ؟
پاسخ داد : به سنت رسول خدا و طبق حكمى كه او كرده فرمود : اگر در سنت رسول خدا هم نيافتى ؟ گفت : باجتهاد خودم كه رأيم را استخراج كنم و قضاوت نمايم .
آن حضرت فرمود : سپاس خدا را كه موفق كرده فرستادهء رسول خدا را بدان چه پسند خدا و رسول او است .
149 - روايت است از حسن بن على عليهما السلام كه از او پرسيدند : امير - مؤمنان ( ع ) بچه مدركى حكم ميكرد ؟ فرمود : بكتاب خدا و اگر نيافتى بسنت رسول خدا ( ص ) و اگر نيافتى رأى زدى و درست بود و به حق رسيدى .
و اينها همه دليلند بر صحت قياس و اخذ باجتهاد و ظن و رأى .
من گفتم : اما قول خدا عز و جل : « عبرت گيريد اى صاحبان چشم » حجتى نباشد براى تو در مورد بحث و خلاف در بارهء قياس زيرا خدا تعالى گزارش داده از حال يهود و جنايتشان بر خودشان در ويران كردن خانههاشان بدست خودشان و دست مؤمنان و اين دليل باشد بر حقانيت رسول خدا ( ص ) و بر اينكه خداوند او را موفق كرده و يارى نموده و دشمن او را سركوب كرده و بمردم فرموده : از آن عبرت بگيرند تا بينائى آنان در ايمان فزوده شود و اين ربطى بقياس در احكام شرعيه ندارد و دليل نباشد بر اعتبار و اعتماد به ظن در استنباط احكام .
و اما اينكه خدا فرموده : « سزا و كفارهاى دارد بمانند آنچه از چهارپايان كشته كه حكم كنند بدان دو عادل از شما » دلالت ندارد كه دو عادل در كفارهء صيد بقياس حكم ميكنند و جز اين نيست كه خدا دستور داده به بندگانش كه حكم كفاره را اجراء كنند به حكم عدلين كه آن را از نص خدا تعالى دانستند و اگر حكم آن دو بقياس بود چون در كفارهء صيد شتر مرغ بيك شتر حكم ميدادند بايد قياس كرده باشند با اينكه اين حكم در نص خبر وارد شده و بايد در آن انديشه كرد . « 1 »
هامش
( 1 ) حكم كفارهء صيد در آيهء 95 سورهء المائده است كه ميفرمايد : « اى كسانى كه ايمان آورديد نكشيد شكار را و شما محرم باشيد و هر كه از شما آن را كشت از روى عمد كفارهاى دارد مانند آن چهار پا كه كشته حكم كند در بارهء آن ذوا عدل از شماها » .
و كلمهء « ذوا عدل » كه ظاهرش تثنيه است و بمعنى دو عادل است « ذو عدل » هم كه معناى مفرد ميدهد قرائت شده بنا بر اينكه الف آن زيادى در كتابت باشد و الف زائد در كتاب در مواردى از الفاظ قرآن ثبت شد و مقصود از حاكم عادل در بيان كفاره همان امام عادل است كه نص صادر مىكند و لفظ مثل در اينجا مبهم است و بيان آن بايد از نص شارع باشد نه از قياس و در بارهء اين آيه توضيحى در شرح اصول كافى دادهايم كه طالبان بدان مراجعه كنند . ( مترجم )